Murw geslagen door PEC Zwolle - Ajax. De rest van deze zondag negeer ik voetbal.

[ Subject ]

In 1959 deden dertien Amerikaanse vrouwen mee aan een niet-officieel ruimtevaartprogramma georganiseerd door William Randolph Lovelace II. De vrouwen waren geselecteerd op hun ervaring als piloot, en ondergingen dezelfde fysieke en psychologische testen als hun mannelijke tegenhangers, de Mercury 7 astronauten. Ruimtevaart was in die periode een exclusief mannelijk domein. Ondanks hun indrukwekkende prestaties – zo slaagde bijvoorbeeld Jerrie Cobb voor alle oefeningen en behoorde ze tot de beste twee procent van alle kandidaten – werden de vrouwen niet toegelaten tot het astronautenprogramma, en gingen ze nooit de ruimte in. Maar hun nagedachtenis leefde voort. In 2023 werd er een nieuwe Mercury/13 opgericht. Ditmaal niet binnen de ruimtevaart, maar het voetbal.

Vrouwenvoetbal bevond zich lange tijd in een vergelijkbare positie als de Mercury 13 astronauten. Zichtbaar, getest en bewezen, maar structureel genegeerd. Dat het spel op niveau was, stond buiten kijf. Dat het publiek er was, steeds vaker ook. Wat ontbrak was niet kwaliteit, maar legitimiteit. Vrouwelijke voetballers hadden geen toegang tot dezelfde middelen, geen vanzelfsprekende plek binnen de bestaande hiërarchie. Ze mochten meedoen, zolang het niet echt telde. Zo weigerde Fifa decennialang het eerste wereldkampioenshap vrouwenvoetbal van 1971 te erkennen, en wordt het WK van 1991 in China nog steeds officieel betiteld als het allereerste. De Verenigde Staten als eerste wereldkampioen, de winst van de Denen in ’71 uitgewist.

In dat vacuüm dook in 2023 Mercury/13 op, een investeringscollectief dat de naam bewust ontleende aan het vergeten ruimtevaartprogramma. Onder leiding van entrepeneur Victoire Cogevina Reynal profileert het collectief zich expliciet als project voor vrouwenvoetbal, met kapitaal uit de Verenigde Staten en een internationale blik. Het doel? 100 miljoen dollar investeren in vrouwenvoetbalclubs. Dat doet Mercury/13 onder meer door meerderheidsbelangen te verwerven in professionele vrouwenvoetbalteams in Europa en Latijns-Amerika. En Cogevina Reynal staat er niet alleen voor. In het bestuur van Mercury/13 zitten ex-voetballers, oud-Fifa-bestuurders en investeerders, waaronder voormalig Fifa-hoofd innovatie Luis Vicente, en oud-Chelsea-spits Eniola Aluko.

Serie A-club SSD FC Como Women werd in maart 2024 overgenomen, en afgelopen september verkreeg Mercury/13 een meerderheidsbelang in Bristol City W.F.C. Cogevina Reynal fungeerde daarbij niet als boegbeeld in de klassieke zin. Ze is geen ex-speelster of icoon van het vrouwenvoetbal, maar ondernemer, met affiniteit en passie voor het spel, maar bovenal een zakelijke blik. Haar moeder Shalimar Simone Reynal was naast hobbypiloot en autocoureur ook FIFA-agent. Zij gaf niet alleen de liefde voor maar ook de zakelijke blik op voetbal door aan haar dochter. Simone Reynal bewoog zich als Fifa-agent door een mannenbolwerk dat nauwelijks ruimte liet voor vrouwen, een positie waar ze zelf ruimte voor maakte en die alleen kon bestaan door competentie, doorzettingsvermogen en een zekere ongevoeligheid voor weerstand.

Precies die combinatie van eigenschappen zorgde ervoor dat Cogevina Reynal later Mercury/13 oprichtte, en eigenaar werd van de vrouwenvoetbalclub FC Como Women. Ze belichaamt een generatie bestuurders die niet voortkomt uit het veld, maar uit netwerken, kapitaal en kosmopolitisme. Het vrouwenvoetbal heeft de fase van pioniersromantiek verlaten en is terechtgekomen in een stadium waarin macht opnieuw wordt verdeeld. Daar wilde zij deel van uitmaken. En aan bijdragen.

Dat het eerste project van Mercury/13 zich in Como afspeelde, is geen toeval. Como is een plek waar rijkdom manifesteert, waar investeringen zelden impulsief zijn maar vrijwel altijd strategisch. Vrouwenvoetbal past naadloos in dat plaatje. Modern, internationaal, vooruitstrevend en, althans voorlopig, nog zonder de ballast van decennialange machtstructuren zoals we in het moderne voetbal zien. In Como kon iets nieuws worden opgebouwd, zonder de last van geschiedenis, maar ook zonder de bescherming die traditie soms biedt. En FC Como Women was daarvoor bij uitstek geschikt.

De club werd in 1991 opgericht, als onderdeel van Polisportiva Vigor Grandate, een amateurclub (met bijbehorend stadion) die inmiddels qua bekendheid ruim onderdoet voor het team uit diens rib geboren. Waar vrouwenploegen traditioneel functioneren als verlengstuk van een mannenclub, opereert FC Como Women als zelfstandige club binnen het Italiaanse vrouwenvoetbal. In 1997 scheidde het team zich af van PVG en begin 21e eeuw wist de club voor het eerst te promoveren naar de Serie A. De jaren die volgden jojo’de Como tussen het eerste en derde niveau, maar sinds sinds vier jaar is de club weer actief aan de top. Como speelt in de Serie A femminile en beweegt in de middenmoot, wint niet structureel, maar ook niet toevallig, met drie zevende-plek-finishes op rij. Stabiel. Dat maakt de club interessant voor investeerders als Mercury/13, maar ook kwetsbaar. Alles wat er wordt opgebouwd, moet zichzelf legitimeren, sportief en economisch, zonder te kunnen terugvallen op het prestige of de infrastructuur van een mannenafdeling. Vrouwen eerst, niet alleen in woorden maar ook in daden.

Bij Mercury/13 zijn ze ervan overtuigd dat er het seizoen 25/26, meer dan een jaar na de overname, meer dan een zevende plek in zit. Zo was de overwinning op Juventus aan het begin van het seizoen het resultaat van een team dat tactisch georganiseerd is en conditioneel kan aanhaken. Het voetbal dat hier wordt gespeeld is niet idealistisch of experimenteel, maar volwassen.

Rond de club wordt tegelijkertijd een uitgesproken identiteit opgebouwd. Samenwerkingen met mode- en lifestyleplatforms en experimentele projecten zoals AI-gegenereerde kledingcollecties – kun je weer een hele andere discussie over voeren, want waarom AI gebruiken en niet gewoon vrouwelijke ontwerpers, maar goed, dat is m’n persoonlijke pet peeve – zijn onderdeel van een omvattende strategie om het vrouwenvoetbal neer te zetten binnen een bredere culturele context. En dat gaat gepaard met weelde, bijna synoniem voor Como. Zo werd het nieuwe thuisshirt gepresenteerd in het luxueuze Bvlgari Hotel London in Knightsbridge. Zo’n kruisbestuiving is in het mannenvoetbal al decennialang vanzelfsprekend, maar bij vrouwen wordt dat nog te vaak gezien als afleiding.

Aanvaller Alisha Lehmann kent het klappen van de zweep. De Zwitserse voetballer heeft een grote achterban op sociale media (11,8 miljoen volgers op TikTok, 15,9 miljoen op Instagram). Met enige regelmaat wordt haar onder haar foto’s en video’s verweten te veel met randzaken bezig te zijn en te weinig met voetbal. Ze zou te veel make-up te dragen, haar prioriteiten niet op orde hebben, buitenproportioneel exuberant hebben gejuichd toen haar toenmalige club Juventus de Italiaanse titel veroverde, het soort onzinnige verwijten die veel weg hebben van onversneden misogynie en een beperkt wereldbeeld van de veelal mannen die de opmerkingen plaatsen. Vooral tijdens het Europees Kampioenschap vrouwenvoetbal van afgelopen zomer kreeg Lehmann het zwaar te verduren toen ze in eerste instantie niet was opgeroepen voor het Zwitserse nationale elftal. Had ze maar minder ‘thirst traps’ op sociale media moeten plaatsen.

Como Women omarmt die zogenoemde randzaken juist, zoekt ze bewust op, maakt het leven buiten het veld zichtbaar. In augustus maakte Lehmann de overstap van recordkampioen Juventus naar rivaal Como, haar eerste goal scoorde ze gelijk in de voorbereiding, tegen de La Beneamata van Inter, en in september ruilde ze tijdelijk het voetbalveld in voor de catwalk van Prada tijdens de Milano Fashion Week, met Mercury/13-oprichter Cogevina Reynal en teamgenoten Alex Kerr en Ramona Petzelberger aan haar zij.

Ondertussen voetbalt Lehmann overigens alweer in Engeland. Het Como-avontuur was geen lang leven beschoren. Toch doet dat niks af aan het feit dat FC Como Women in die zin als voorbeeld en als proefopstelling functioneert. De club laat zien hoe vrouwenvoetbal eruit kan zien wanneer het niet hoeft mee te lopen in de schaduw van een mannenafdeling, maar ook hoe afhankelijk die zelfstandigheid nog altijd is. De testen zijn doorstaan, de prestaties geleverd. Net als bij de Mercury 13 uit 1959 is het probleem niet bekwaamheid, maar toelating en toegang / Net als bij de Mercury 13 uit 1959 schort het niet aan bekwaamheid, maar aan wie er mag instappen.

Maar zoals het ernaar uit ziet gaat Como Women nergens naartoe. De overname door Cogevina Reynal en Mercury/13 is een verschuiving. Niet langer is de vraag of vrouwenvoetbal levensvatbaar is, maar wie het mag vormgeven, wie er risico’s neemt en wie profiteert van de opbrengsten. Como Women bevindt zich midden in dat experiment.

• Doorkronkelen is een nieuwsbrief van mij, Danielle Kliwon.

• Vraag/tip/foutje gezien? Laat het weten via danielle@kliwonder.nl.

• Wil je dat ik voor jou schrijf? Ik hoor graag van je!

• Volg mij via Bluesky.

Ergens in Amsterdam schreeuwt m'n moeder het uit, want het is al Driekoningen geweest en daarna mag het volgens haar niet meer, maar alsnog een gelukkig nieuwjaar allemaal!

Even over sociale media, specifiek X/Twitter. Daar wordt nu discussie over gevoerd. Naast de aanwezigheid in grote getale van complottheoriën en haatzaaiende retoriek maakt de AI van het platform, Grok, ook nog eens op commando kinderporno. Politieke sketchschrijver Robert Hutton van The Critic stelde tijdens een persconferentie deze vraag aan Nigel Farage.

Farage had er geen antwoord op.

[ Subject ]

Ik ben nu bijna een jaar weg van Twitter. Of X, zoals het platform zichzelf noemt, alsof een nieuwe naam ook een nieuw moreel begin betekent. Soms mis ik het nog. De voetbalhoek, vooral. De ironische draadjes tijdens een Europese avond, het gedeelde leed na een blunder van een keeper, het plezier van mensen die net zo ongezond veel tijd in voetbal stoppen als jijzelf. Het voelde als een gemeenschap. Maar een gemeenschap kan ook rot zijn, zonder dat je het meteen wilt toegeven.

Want onder die voetbalgekken werd het óók giftig. Cynischer, agressiever, minder bereid om elkaar als mens te zien. Dat is geen toeval. Het is het gevolg van een platform dat conflict beloont, nuance bestraft en verontwaardiging omzet in bereik. En nu daar ook nog ongeremde AI bovenop ligt, wordt zichtbaar wat Twitter/X werkelijk is geworden: geen plein, geen debatruimte, maar een machine die morele erosie versnelt.

Zo is Grok, de AI-chatbot van X, een systeem dat zonder noemenswaardige drempels vrouwen kan ‘uitkleden’, deepfake-porno kan genereren, ook van minderjarigen, en dat alles presenteert als speelse innovatie. Het feit dat dit überhaupt mogelijk is binnen één van de grootste sociale platforms ter wereld, zegt iets verontrustends. Niet alleen over technologie, maar over wat we normaal zijn gaan vinden in de maatschappij.

Want de vraag is niet, wisten ze dit niet? De vraag is, waarom accepteerden we het zo lang? Waarom bleven mensen posten, liken, lachen, discussiëren, terwijl het fundament steeds verder wegzakte? Misschien omdat het ongemak altijd ergens anders leek te liggen. Bij die andere gebruikers. Bij extremen. Bij incidenten. Niet bij ons.

X is inmiddels een plek waar algoritmische keuzes aantoonbaar politieke en ideologische voorkeuren versterken. Waar bepaalde stemmen structureel meer zichtbaarheid krijgen dan andere. Waar ‘vrijheid van meningsuiting’ vooral betekent vrijheid voor wie het hardst schreeuwt, het meest provoceert, het minst empathie toont. En toch blijven we doen alsof het neutraal is. Alsof het slechts een kanaal is.

Wat ik misschien nog wel het vreemdst vind is dat onze overheid er nog steeds communiceert. Ministeries, gemeenten, politie, allemaal netjes aanwezig op X, alsof het platform niet staat voor wat het inmiddels overduidelijk doet. Waarom legitimeer je dit? Waarom doe je alsof aanwezigheid gelijkstaat aan bereik, en bereik aan nut, terwijl je daarmee ook de ideeën, de structuren en de mensen op dat platform normaliseert? Je kunt niet doen alsof je alleen de microfoon gebruikt, zonder de zaal te erkennen.

Maar wat moet er dan gebeuren voordat mensen X écht de rug toekeren? Meer schandalen? Nog explicietere schade? Nog meer bewijs dat dit geen ontspoorde uitzondering is, maar de logische uitkomst van hoe het platform is ingericht? Misschien is het antwoord ongemakkelijker. Niets. Misschien is niets ooit genoeg, en hebben we allang besloten dat het ons niet kan schelen.

Er bestaat die oude, Duitse vergelijking. Als er één nazi aan tafel zit en negen mensen die hem gedogen, dan zitten er tien nazi’s aan tafel. Op een gegeven moment is blijven zitten geen neutraliteit meer, maar instemming door aanwezigheid. Wegkijken is ook een keuze.

Ik ben weggegaan, omdat ik merkte wat het met me deed. Hoe mijn denken versmalde. Hoe alles sneller, bozer, platter werd. Misschien is dat uiteindelijk de vraag die telt. Niet wat moet er gebeuren voordat mensen vertrekken? Maar wat zegt het over ons, dat zovelen er nog steeds zitten.

[ Wat heb je verder gemist? ]

De kwartfinales van de Africa Cup of Nations in Marokko komen eraan. Vrijdag trappen Mali en Senegal om 17.00 uur af, en om 20.00 uur zal het gastland Marokko proberen om het robuuste Kameroen te verslaan. Zaterdag is het om 17.00 uur de beurt aan Algerije en Nigeria, met afsluitend om 20.00 uur Egypte tegen Côte d’Ivoire. Vier lekkere potjes dus.

Zit je nou nog niet helemaal in het toernooi? Of vind je AFCON niet per heel interessant, maar historie, cultuur en literatuur wel? Dan heb je nog zo'n 48 uur om 14 afleveringen van de podcast AFCON Boulevard terug te luisteren, waarin Roman Helinski en ik je bijpraten over de laatste ontwikkelingen op de Africa Cup of Nations, maar ook over de geschiedenis en literaire werken van het continent.

• Doorkronkelen is een nieuwsbrief van mij, Danielle Kliwon.

• Vraag/tip/foutje gezien? Laat het weten via danielle@kliwonder.nl.

• Wil je dat ik voor jou schrijf? Ik hoor graag van je!

• Volg mij via Bluesky.

Ik ben een tijdje afwezig geweest (een roman schrijven kost tijd, veel tijd, meer tijd dan ik had verwacht, want je wil het natuurlijk wel goed doen), maar komend jaar ga ik gewoon verder waar ik was gebleven, met kronkels over voetbal, filosofie en cultuur.

Maar eerst even Afrikaans voetbal. Want AFCON is begonnen. Echt begonnen.

Niet met vuurwerk of perfecte velden, maar met inshallah-voetbal, hoodoo-voodoo-ball en een scheidsrechter die een wedstrijd affluit tijdens een wissel. Met haperende verbindingen, lege stadions, regen in Rabat, en een keeper uit Botswana die veertien reddingen maakte (mijn chonky queen) en aan het einde van het toernooi gewoon weer naar zijn club gaat waar hij al zijn hele leven speelt.

In AFCON Boulevard volgen Roman Helinski en ik het toernooi dag voor dag. Niet alleen wat er gebeurt, maar wat het betekent.

We zagen Marokko spelen alsof het lot de uitslag zou bepalen. Zimbabwe dat bleef doorjagen tegen Egypte, totdat Salah opstond en iedereen wees op hoe macht werkt. We hadden een remise tussen Mali - Zambia, rode kaarten en een strafschop die gemist werd (of zelfs onterecht niet gegeven omdat de VAR niet werkte), en Patson Daka die bijna zijn nek brak bij het vieren van zijn doelpunt. En tussendoor spraken we over literatuur, cultuur en historie. Niet omdat het moet, maar omdat het kan.

Over Sundiata, het epos van oud-Mali, over macht, afkomst en lotsbestemming. Over Okot p’Bitek, een gedicht over een vrouw die haar man toespreekt omdat hij zich schaamt voor zijn eigen cultuur. Over hoe kolonialisme niet alleen grenzen tekent, maar ook dansen verandert, lichamen, ideeën over vooruitgang.

We hadden het over Oeganda. Over Kampala, Idi Amin, Museveni, kindsoldaten, oppositieleden die verdwijnen. En dat ene doelpunt. Die ene eretreffer. Voetbalgerechtigheid.

We keken ook vooruit. Naar Angola en Zimbabwe, die beide de openingswedstrijd verloren en nu wel moeten winnen. Naar Senegal - Botswana, waar een keeper alles tegenhield behalve de realiteit. Naar Nigeria, mijn Naija, waar iedereen wil scoren en niemand wil verdedigen, en waar dat tegen betere teams een probleem wordt. En naar Marokko, dat vrijdag weer mag spelen en dat hopelijk een stuk frivoler doet dan tegen de Comoren.

AFCON Boulevard is geen samenvatting. Het is meekijken, meedenken, meelezen.
Het is voetbal als ingang om te praten over macht, geschiedenis, geld, literatuur en het Afrikaanse continent.

Als je wilt weten waarom een Habsburgs aandoende coach in Zimbabwe langs de lijn staat. Waarom Angola misschien profiteert van de ‘derde-land-regeling’. Waarom een speler uit Tanzania in Congo is geboren en nu scoort in Malta. Waarom sommige landen winnen, en andere vooral hun best doen om te blijven bestaan…

Luister dan :)

De laatste aflevering staat nu online, met bijdragen van Prodige Kivuku en Yordi Yamali. Ook bespreekt Roman de Chinese inmenging in Angola, en duik ik in het Algerijnsde volkslied en deel ik een prachtig geschreven, maar droevig kort verhaal van de Soedanese schrijver en journalist Rania Mamoun.

Te luisteren via Apple Podcasts, Spotify, en andere podcast-apps (behalve Overcast, dat is me nog niet gelukt).

Fijne feestdagen!

Liefs,

Danielle

Jonasz Dekkers van NRC schreef een geweldige tv-recensie, die meer is dan een recensie alleen. Ik citeer:

‘Wat er bij De Oranjezomer gebeurde is niet zomaar een potje polariseren voor de kijkcijfers. Het is meer dan bagger. Het was namelijk een weloverwogen, redactionele keuze om de walgelijke AI-propaganda van Wilders, goede vriend van de trotse homofoob Viktor Orbán, te gebruiken als aanleiding om het te hebben over ‘begrijpelijke angst’ voor moslims in Nederland. Het doet denken aan Antonio Gramsci, die in 1929 schreef: „De oude wereld sterft, de nieuwe wereld worstelt om geboren te worden: nu is de tijd van monsters.” Deze zomer zitten ze bij SBS, aan het hoofd van de tafel.’

Doe vooral jezelf een plezier en lees de gehele recensie: ‘De monsters zitten deze zomer bij SBS aan het hoofd van de tafel.’ Ik zette na het lezen mijn eigen gedachtes op een rijtje. Geen antwoord, meer een verlengstuk.

[ Subject ]

Het begint als een detail. Iets in de toon van een politicus, een zin in een nieuwsbrief, een kop in een krant. Iets dat je opmerkt, maar waarvan je denkt, ach, het is vast een incident. En dan valt het je nog een keer op. En nog een keer. Nog een keer. Tot het moment dat je merkt dat het eigenlijk al een tijdje zo is. Wat voorheen fluisterend werd gezegd, wordt nu geroepen. En wij doen alsof het ineens redelijke taal is. Alsof het over iets gaat waarover je van mening kunt verschillen.

Wat vroeger ‘op het randje’ of ‘over de grens’ was, heet nu ‘het debat openbreken’. Nuanceren. Het heet ‘de zorgen serieus nemen’, ‘de realiteit onder ogen zien’. En het klinkt geruststellend, want niemand wil naïef zijn. We willen realistisch zijn. We willen volwassen praten over moeilijke onderwerpen.

Maar in die verschuiving zit iets glibberigs. Je kunt er moeilijk precies op wijzen, want alles wordt verpakt in nuance. Iedereen bedoelt het goed, zegt men. Of, iedereen heeft recht op een mening. Dus we laten het gaan. We fronsen even, kijken dan weer vooruit. We hebben het druk. We hebben er geen zin in. We willen niet diegene zijn die het verpest. En zo groeit het verder, gedragen door stilte. Niet de stilte van geweld, maar die van beleefdheid.

Niet de ideeën zijn veranderd. Onze bereidheid om ze nog te herkennen voor wat ze zijn, is veranderd. Onze bereidheid te benoemen wat het is. Het is niet dat mensen opeens fascistisch, racistisch, voor etnische zuivering, tegen de islam zijn geworden. Wij zijn opgehouden met zeggen dat ze dat zijn. We wachten liever tot het onmiskenbaar is, en tot en tegen die tijd noemen we het ‘ingewikkeld’.

Ik geloof niet in het idee dat je je moet verzetten met zachtheid. Dat je de ander ruimte moet blijven geven in naam van democratie of fatsoen. Je hoeft de andere wang niet toe te keren als iemand systematisch uithaalt. Je bent geen Jezus. Ergens moeten we weer kiezen voor het ongemak. Liever dat, dan leven in een samenleving die zichzelf normaal blijft noemen terwijl ze iets anders is geworden.

De grootste misdaad van het kwaad is zijn banale, alledaagse karakter. Dat kwaad wordt gewoonte. Dat moeten we durven doorbreken.

[ Wat heb je verder gemist? ]

Het EK in Zwitserland en de Women's Africa Cup of Nations in Marokko zijn in de afrondende fase. Marokko en Nigeria spelen zaterdag voor de titel, en as we speak vechten Duitsland en Spanje uit wie het zondag tegen Engeland mag opnemen in de finale. Ik schreef de afgelopen weken columns over het EK voor het Noordhollands Dagblad, onder meer over Lucy Tough Bronze, en vertelde voor radioshow De Nacht is ZWART over WAFCON.

En voor Hard Gras schreef ik een minnebrief aan Eduardo Camavinga:

‘De eerste keer dat Camavinga als kleine jongen op de club kwam, werd hij eventjes aan zijn lot overgelaten terwijl zijn moeder met de trainer sprak. Hij zag een groepje kinderen verderop op een veld met een bal spelen. Het was een officieel potje, maar dat had hij niet door. Of hij erkende het niet. Het is lang geleden en hij weet het zelf ook niet meer. In plaats daarvan stoof hij het veld op en ontfutselde hij een van de spelertjes de bal. Ze kwamen achter hem aangerend, riepen dat hij de bal moest afgeven, maar hij zette het op een lopen, met bal aan z’n voet als de malignante verschijning van een boze Bretonse tovenaar. Een akka hier, schijnbeweging daar, en aan het eind van zijn run een hek waar hij de bal soepeltjes overheen lobte. Hij was zich van geen kwaad bewust. Bal weg, spel klaar, welkom Camavinga. Zijn voetbalcarriere had ten einde kunnen komen voor deze goed en wel was begonnen, maar de Bretonse voetbalkindjes waren vergevingsgezind en namen Camavinga, ondanks zijn stunt, op binnen hun gelederen.

Het is een voorbeeld van zijn onbezonnenheid, de roekeloosheid misschien ook wel, een aspect dat zo representatief voor de jongen was, en nog steeds voor de man en de voetballer is. Hetgeen hem zo goed maakt, maar tegelijkertijd soms ook beperkt. Tegen Arsenal toonde hij daar vlagen van, dat vermogen om te drukken, te prikken, uit te dagen en in de tang te houden, doen zonder na te denken en toch floreren. Het constante wisselen en draaien met Bellingham, als hemellichamen in een baan rond de stabiele, zowat statische aanwezigheid van Modric. Het is een manier van spelen die zo fundamenteel voor Madrid is, en voor mij, en voor hem, en voor iedereen die kijkt, dat ik het niet volledig bevatten kan. De wedstrijd resulteerde in een 3-0 verlies van Real Madrid en een rode kaart voor Camavinga in de 94e minuut die net zo onbesuisd was als zijn actie op het veld in Fougères, maar bij vlagen was hij glorieus en onbevangen.’

Koop dat blad! Met mooie verhalen van onder meer Michel Doodeman, Gerri Eickhof (!) en Roos Schlikker.

• Doorkronkelen is een nieuwsbrief van mij, Danielle Kliwon.

• Vraag/tip/foutje gezien? Laat het weten via danielle@kliwonder.nl.

• Wil je dat ik voor jou schrijf? Ik hoor graag van je!

• Volg mij via Bluesky.

Harry Kane heeft zijn eerste prijs ooit gewonnen en is kampioen van Duitsland. Dat werd hij door niet te spelen, in een achterkamer, voor een breedbeeldtelevisie, waarna hij Eric Dier in de armen viel. Hij had het zich vast anders voorgesteld, deze correctie – geen triomf –, had misschien ook wel meer verdiend maar dit is wat hij kreeg, dus bij deze het laatste deel van de parabel van Harry Kane. Uiteraard weer nagelezen door mede-Kane-verfoeier, Yordi Yamali. Two dumb bitches telling each other exaaaactly.

(P.S. het is wat rustig van mijn kant, maar dat heeft een reden, ik ben namelijk deze maand vrij om m'n roman af te ronden, even wat minder kronkels dus, al zit er wel een Dumfries-excuus-brief in de pijplijn. Denzel, I didn't know you were chill like that)

[ Subject ]

Wie goed genoeg is, haalt de top. Het is een fijne gedachte, een mooi ideaal om na te streven, maar tegelijkertijd pure fictie. Waar voetbal vroeger de ultieme arbeiderssport was, is het pad naar de top steeds vaker geplaveid met academievoetbal, voetbalscholen en privé-trainers. Straatvoetballers bestaan nog steeds, maar de doorstroom naar de top wordt steeds zeldzamer. Het is de gentrificatie van talent: de sport blijft toegankelijk voor de massa als toeschouwer, maar de controle over wie er echt slaagt, verschuift.

De parabel van Harry Kane noemde ik dat, iets met kickers en quarterbacks, de Verenigde Staten tegenover een gladgestreken Europa. De quarterback lijkt superieur aan de kicker, ook al worden ze allebei gebruikt door een systeem dat hen als vervangbaar beschouwt. De blauwe boorden-arbeider kijkt neer op de witte boorden-werknemer, en vice versa, terwijl ze in werkelijkheid dezelfde economische uitbuiting ervaren.

.

Thomas Hobbes beschreef in Leviathan de natuurtoestand als een wereld waarin het leven ‘solitary, poor, nasty, brutish, and short’ is. Sport lijkt zich steeds meer te voegen naar deze visie. Een strijd van allen tegen allen, waarin succes niet wordt gemeten aan de hand van finesse, maar aan de hand van wie het meeste bloed, zweet en tranen achterlaat op het veld. In dat licht is de kicker een anachronisme, een reminder dat niet alles draait om brute kracht. En dat maakt hem, in de ogen van velen, een vreemde, een zwakkeling, iemand die er eigenlijk niet bij hoort.

De meritocratische mythe – het idee dat succes volledig afhankelijk is van inzet en niet van omstandigheden – heeft zich diep geworteld in het sportdenken. De zelfopofferende sporter wordt verafgood. In een tijd waarin sociale zekerheid wordt uitgehold en economische ongelijkheid groeit, wordt de sporter die lijdt als rolmodel opgevoerd. Kijk, zo moet het. Niet klagen, gewoon harder werken. Wie niet slaagt, heeft niet genoeg geleden.

Hoeveel heeft Harry Kane al geleden? Is er binnen het voetbal een lijden groter dan veertien jaar voor Tottenham Hotspur te spelen zonder een prijs te pakken, om vervolgens een transfer te maken naar de Duitse Rekordmeister die sinds jouw komst bijna twee jaar droog stond (de eergisteren gewonnen Bundesliga-titel niet meegerekend)? Is er een lijden groter dan de afwezigheid van erkenning, geen waardering en niet gezien worden?

.

Ondertussen wordt de sport een steeds hardere metafoor voor de samenleving zelf. En de scheidslijn tussen wie als ‘echt’ wordt gezien en wie als outsider, wordt steeds minder bepaald door prestaties en steeds meer door hoe goed je past binnen een vooraf bepaald kader. E wie blijft er dan overeind? Of eigenlijk, zoals Hobbes zich al in de 17e eeuw afvroeg: ‘Hoe voorkomen we dat de mens terugvalt in een natuurtoestand waarin ieder voor zich vecht?’

Hobbes zag de natuurtoestand als een gewelddadige chaos, een strijd van allen tegen allen, waarin alleen een sterke, absolute macht – de Leviathan – orde kan scheppen. In het voetbal en de NFL, in de samenleving, zien we echo’s van dit idee. Een verdeel-en-heerssysteem waarin de werkende klasse tegen zichzelf wordt uitgespeeld, waardoor de elite haar macht behoudt.

Dat is hoe klassenmechanismen functioneren. De elite wordt gevierd, terwijl de vakman essentieel is, maar onderschat blijft. Hobbes zou zeggen, de kicker leeft in een natuurtoestand waarin hij voortdurend moet bewijzen dat hij zijn plaats verdient, terwijl de quarterbacks de Leviathan vormen die de regels bepalen.

In het Europese voetbal zien we een subtielere versie van dit fenomeen. Daar worden specialisten, de spelmakers, de vleugelspelers, de vrije trappennemers wel degelijk erkend, maar binnen een strikte sociale hiërarchie. De arbeidersklassevoetballer, de jongen uit een achterstandswijk die op straat heeft leren voetballen, wordt gevierd zolang hij een underdog blijft. Zodra hij te succesvol wordt, te mondig, verandert de publieke perceptie. Hij is arrogant, ‘vergeet waar hij vandaan komt’. Doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg. De middenklassevoetballer, opgeleid in een academie, wordt respectvol bekeken, maar als hij te gestileerd is, te geperfectioneerd, wordt hij gewantrouwd. Of je bent als Harry Kane, van alle twee een beetje. Hoe dan ook, net als in de samenleving wordt de werkende klasse opgedeeld in kampen, terwijl de machthebbers bovenin rustig toekijken hoe de strijd zich afspeelt binnen de lagen onder hen. Niet hoe Hobbes het bedoeld had.

.

Waar Hobbes’ Leviathan ooit bedoeld was om stabiliteit te garanderen, zien we nu een omkering. De machtigen gebruiken chaos als wapen. In plaats van orde te handhaven, wakkeren ze verdeeldheid aan. Dat gebeurt soms expliciet, met politici die arbeiders wijsmaken dat hun vijand de ‘woke elite’ is. Maar ook subtieler, met een voetbalwereld die nog steeds de illusie van een ‘sport van het volk’ ophoudt, terwijl toegang tot de top steeds meer afhangt van sociale en economische privileges. Hobbes zou zeggen dat de natuurtoestand nooit echt verdwijnt. Hij wordt slechts in stand gehouden door degenen die er baat bij hebben.

De basis van Hobbes is trouwens als volgt: elk mens is in de natuurlijke toestand gelijk aan een ander, ondanks verschillen in kracht en scherpte (zowel mentaal als fysiek). Deze gelijkwaardigheid verwijst naar het gelijke vermogen om elkaar te doden of te veroveren, en zorgt ervoor dat elk mens evenveel hoop heeft om iets van zijn leven te maken. Maar het zorgt er ook voor dat er een constante competitie en sfeer van wantrouwen is, want als wij gelijk zijn aan elkaar, wat zorgt er dan voor dat jij niet pakt wat van mij is? En dan zijn er ook nog mensen die niet kunnen leven met het idee van gelijk zijn aan een ander, die moeten zich superieur voelen, moeten gezien worden als beter dan de rest en het niet kunnen verdragen als anderen niet naar hen opkijken of – in hun ervaring – beter zijn dan zij. Mensen die van nature ijdel zijn en er daarom naar streven om anderen te domineren en hun respect af te dwingen

Competitie, wantrouwen en een lust naar glorie. Het grootste verlangen van de mens is om hun spulletjes en hun levens te beschermen, en wat ze het meest vrezen is dat een ander ze dit afneemt. Vanwege de constante angst die in de natuurtoestand ontstaat, gelooft Hobbes dat het redelijk is om anderen te wantrouwen en preventieve aanvallen uit te voeren op vijanden. Eigenlijk een ontzettend ellendig bestaan.

.

Maar terug naar Kane. Zijn carrière leest als een tragische blauwdruk van de kicker in de NFL. Hij is een legende zonder tastbare beloning, een speler die excelleert in een cruciale specialiteit, maar wiens waarde pas echt erkend zou worden als hij er niet meer zou zijn. Zijn rol in het Engelse voetbal is die van een onmisbare maar ondergewaardeerde figuur. Hij is niet de ruwe krachtpatser die duels wint met zijn fysieke dominantie, maar een precisiewapen, een specialist in een sport die steeds minder specialisten tolereert. Kane is de kicker in een tijdperk waarin voetbal steeds meer lijkt op de NFL, een geprofessionaliseerde, geformaliseerde, hyperatletische strijd waarin het individu alleen telt als hij zich onderwerpt aan het collectieve lijden.

Werk en lijden zijn het ultieme ideaal geworden. Het idee dat we alleen succesvol kunnen zijn als we onszelf letterlijk kunnen vernietigen voor onze doelen, krijgt steeds meer grip. De lijdende, opofferende sporter als het ideaal voorbeeld. En misschien is dat wel de grootste tragedie. Dat het succes van de moderne samenleving niet meer wordt gemeten aan de hand van verfijning, maar aan de hoeveelheid pijn die we bereid zijn te dragen.

Dit is geen Marxistische klassenanalyse, geen simplistische tegenstelling tussen kapitaal en arbeid. Het is eerder een subtiele verschuiving in waardesystemen, van een wereld waarin specialisatie werd gewaardeerd naar een wereld waarin enkel opoffering telt. Waar voetbal ooit een sport was waarin de stilist, de nummer 10, de man met een vrije rol werd gevierd, is hij nu een luxeprobleem. Waar een spits ooit werd beoordeeld op zijn doelpunten, moet hij nu ook pressing leveren, meeverdedigen, vechten.

.

Het lot van de kicker is bikkelhard. Een winnend schot levert zelden eeuwige roem op, maar een gemiste kans kan een carrière verpesten. Zo is het ook met Kane. Zijn loopbaan bij Tottenham werd gekenmerkt door sublieme consistentie zonder tastbare beloning. Hij scoorde, hij leidde, hij schitterde, maar hij won niet. Zijn WK 2022 werd niet herinnerd om zijn doelpunten, maar om die ene gemiste penalty tegen Frankrijk. Een gemiste kick als erfenis.

Engeland houdt van dit soort tragiek. Het land dat zichzelf uitvond als de bakermat van het voetbal, maar decennialang faalde op het hoogste podium, produceert helden die nét niet winnen. Lineker, Gerrard, Lampard, Southgate, namen die symbool staan voor bijna-succes. Kane past perfect in dat rijtje. Hij is te goed om een cultheld te zijn, maar te ongelukkig om een legende te worden.

Hij is een fenomeen, een van de beste spitsen van zijn generatie, maar zijn carrière leest als een geschiedenis van net-niet-momenten zonder grote prijzen die zijn status kunnen rechtvaardigen. In een tijd waarin voetbal steeds meer draait om fysieke kracht, pressing en structurele efficiëntie, is Kane een anomalie: een specialist in een sport die steeds minder specialisten tolereert. Hij is, in feite, de perfecte kicker – en precies daarom ook een beetje een sneu.

Daarmee is Kane niet alleen een voetballer, maar een archetype. De specialist die nooit een icoon wordt. Kane is te gewoontjes, te functioneel. Zijn grootheid wordt erkend, maar niet omarmd. Zelfs zijn overstap naar Bayern München voelt als een anomalie. Bayern is een club die trofeeën eist, maar Kane is een speler wiens mythe juist gevormd werd door het ontbreken ervan. Zijn eerste trofee voelt als een correctie op de afwijking, niet een triomf. En zo is er iets fundamenteel tragisch aan Harry Kane. En eigenlijk ook aan de wereld waarin we leven.

[ Steun mij ]

Doorkronkelen is een gratis nieuwsbrief die in stand wordt gehouden door lezers. Je kunt mij helpen door deze editie een like te geven. Zie het hartje onderaan. Dat helpt in het algoritme.

Nog fijner is het als je betalend abonnee wil worden. Voor € 5,- per maand steun je Doorkronkelen structureel. Je kunt natuurlijk ook eenmalig doneren. Zo help je mij om deze nieuwsbrief te blijven maken en in principe gratis te houden.

[ Wat heb je verder gemist? ]

Antony is de GOAT van Real Betis. Niet alleen scoort en assist hij erop los, maar het sociale media-team houdt van hem. Dat is te zien aan hun TikTok-account: de Braziliaanse fidget-spinner heeft zelfs een eigen playlist en speelt de hoofdrol in twee van hun drie highlights (de derde highlight is een panna en akka van Isco). Bij Betis is hij zichzelf, aldus Antony. Voelt hij zichzelf. Het levert in ieder geval leuke content op.

@realbetisbalompieGOAT 🐐🔥#Realbetis #Antony #Fútbol #Brasil #DeportesEnTikTok #TikTokFootballAcademy #ConferenceLeague

Tiktok failed to load.

Enable 3rd party cookies or use another browser

• Doorkronkelen is een nieuwsbrief van mij, Danielle Kliwon.

• Vraag/tip/foutje gezien? Laat het weten via danielle@kliwonder.nl.

• Wil je dat ik voor jou schrijf? Ik hoor graag van je!

• Volg mij via Bluesky.

In het eerste deel van Kanes parabel had ik het over hoe de kicker in American football een specialistisch randfiguur is, terwijl wij in Europa op een andere manier omgaan met onze vakmannen. Die tegenstelling gaat niet alleen over sport, maar over hoe beide werelden succes, falen en individuele status begrijpen.

In deze Doorkronkelen geen natuurtoestand van Thomas Hobbes – zoals eerder beloofd –, maar wel deel 2 van de Kane-epos. Over klassenverschillen en meritocratie, en als extraatje een klein muzikaal uitstapje. Deel 3 volgt volgende week, dan wél over Hobbes en de Leviathan. Plus waarom er iets fundamenteel tragisch is aan Kane, en hoe dat hem de perfecte kicker maakt.

[ Subject ]

American football is de ultieme metafoor voor de Amerikaanse klassenstructuur. Het is een sport waarin brute kracht en strategisch vernuft samenkomen, waarin individuen zich kapot moeten werken voor een systeem dat ze net zo makkelijk uitspuugt als beloont. Het is een arena waarin working-class jongens hun lichaam opofferen in de hoop de top te bereiken, terwijl de elite vanaf de skyboxen toekijkt hoe hun miljoenen zich vertalen naar touchdowns en overwinningen.

De NFL is een competitie waarin de meeste spelers uit de lagere sociale klassen komen, mannen die hun lichaam opofferen voor een kans op succes. Football is een sport die door en door doordrenkt is van het Amerikaanse idee van de ‘self-made man’: wie bereid is om pijn te doorstaan, wie hard genoeg werkt, wie zichzelf letterlijk en figuurlijk door de tackles heen vecht, kan de top bereiken. Dit is de droom. De realiteit is een stuk minder rooskleurig.

Het gemiddelde jaarsalaris (exclusief bonussen en sponsordeals) lag een paar jaar geleden op 2 miljoen dollar, maar de kickers delven daarin het onderspit, met een gemiddeld loon van 860.000 dollar. Nog steeds veel, maar tegelijkertijd schokkend laag voor een speler die de uitkomst van wedstrijden eigenhandig bepaalt.

Maar goed, zoals eerder al uitgelegd: de kicker lijdt niet, offert niets op, komt slechts het veld op om zijn taak uit te voeren en verdwijnt weer. Zijn positie in het team is minder proletarisch, meer ambachtelijk. En juist dat wekt argwaan. In een cultuur waarin succes wordt gemeten aan de hand van zichtbare inspanning, is de specialist een anomalie. Hij is geen krijger, maar een technicus. En techniek wordt, in een samenleving die lijden als verdienste beschouwt, gewantrouwd.

.

Harry Kane werd geboren in Walthamstow, in Oost-Londen. Een stadje met een rijke grime cultuur (en de geboorstad van rapper Lethal Bizzle), dus wie weet was Kane wel het Britse antwoord op Eminem geworden als hij daar was blijven wonen. Familie Kane liet de grime van Walthamstow echter achter zich en verhuisde al snel naar Chingford. Suburban met een laag tot gemiddeld criminaliteitscijfer, veel groen en vlakbij Essex. Minder grime dan Walthamstow, maar op geen enkele manier posh. Een andere plek, maar dezelfde klasse. Zien we hem daarom als een beetje saai? Degelijk, misschien zelfs onopvallend, net als Chingford.

Football is altijd een klassenverhaal geweest. De wortels van American Football liggen in de elitaire universiteiten van de Ivy League, waar het ooit een tactisch schaakspel was voor de kinderen van industriëlen en bankiers. Zo werd wat wordt beschouwd als de eerste American football-wedstrijd gespeeld op 6 november 1869, tussen Rutgers en Princeton, twee collegeteams. Maar gaandeweg verschoof de dynamiek. Football werd een vehikel voor jonge mannen om uit de arbeiders- en onderklasse te ontsnappen. Een ticket naar een beurs, naar een universiteit die anders onbereikbaar zou zijn, naar een plek in de NFL waar de salarissen astronomisch zijn. Voor de enkelen die het halen.

Maar die kans is omgeven door een infrastructuur die klassenverschillen eerder in stand houdt dan overbrugt. Football vereist toegang tot goede faciliteiten, coaching, en een school of club die bereid is te investeren in talent. Wie in een rijke wijk opgroeit, heeft toegang tot high schools met ultramoderne gewichtenruimtes, gespecialiseerde trainers en scoutingprogramma’s die de weg naar college football effenen. Wie in een armere gemeenschap opgroeit, moet het doen met afgetrapte velden en coaches die vaak meer opvoeder dan tacticus zijn. Het is de Amerikaanse droom op microniveau: in theorie kan iedereen het maken, maar de infrastructuur maakt de kansverdeling voorspelbaar.

In de NFL zie je hoe deze dynamiek zich vertaalt naar de verdeling van macht en invloed. De spelers, vaak afkomstig uit de lagere en middenklasse, zetten hun lichamen op het spel voor een competitie waarin eigenaars (multimiljonairs en miljardairs) de werkelijke winnaars zijn. Contracten zijn niet gegarandeerd, blessures kunnen een carrière in één klap beëindigen, en de gemiddelde carrièreduur is kort. De belofte van rijkdom is verleidelijk, maar de werkelijkheid is dat slechts een kleine minderheid langdurig financieel veilig is.

American football weerspiegelt daarmee de bredere Amerikaanse samenleving: een land waarin meritocratie als ideaal wordt gepresenteerd, maar waarin succes in werkelijkheid sterk afhangt van de omstandigheden waarin je geboren wordt. Het is een sport die discipline en opoffering verheerlijkt, terwijl het tegelijkertijd een systeem in stand houdt waarin de grootste winsten worden gemaakt door degenen die het minst op het veld hoeven te staan.

.

In Europa wordt voetbal anders beleefd. Voetbal heeft hier van oudsher een arbeidersklassekarakter, een sport waarin collectieve inspanning vooropstaat. Een spel dat zich afspeelt op pleintjes en modderige amateurvelden, zonder de noodzaak van een dure opleiding of elite-netwerken. Dat zie je ook terug in de geschiedenis van ‘Europees’ voetbal buiten Europa. De Fransen die voetbal gebruikten om Marokkanen te onderdrukken, en zij die op hun beurt voetbal zich eigen maakten en gebruikten als protest. Voetbal op de pleinen in Istanbul, door de Engelsen geïntroduceerd, maar later omarmd door de gemarginaliseerde Griekse gemeenschap in de stad. Voetbal is van het volk. En het volk van voetbal. Het enige dat je nodig hebt is een bal en open ruimte; American football vraagt een veel grotere investering in materiaal en coaching.

Maar ook voetbal kent klassenonderscheid. Dat zie je in de manier waarop er in de media over sommig clubs en spelers wordt gesproken, maar ook aan de invloed van rijke investeerders en de hypercommercialisering van de sport die ertoe hebben geleid dat de drempel voor toetreding steeds hoger wordt. Terwijl American football al lang een elitesport is qua structuur, is het Europese voetbal de afgelopen decennia steeds verder verschoven van een volksport naar een miljoenenindustrie waarin de rijken (eigenaars, investeerders, sponsors) het meeste te zeggen hebben. En de verhoudingen verschuiven.

In Amerika wordt arbeid pas als waardevol beschouwd als het gepaard gaat met zichtbare strijd en fysieke opoffering. In een samenleving waarin de mythe van de self-made man heilig is, is er weinig ruimte voor vakmanschap dat geen zichtbare strijd met zich meebrengt. In Europa ligt dat anders. Specialisme wordt hier vaker erkend als een legitieme vorm van vakmanschap. Maar zoals we zagen in deel 1, verschuift ook in het voetbal langzaam de waardering voor de specialist.

De speler met een vrije rol, de stilist die leeft van techniek in plaats van arbeid, wordt steeds vaker als een luxeprobleem gezien. De stijlvolle spelmaker die over het veld zweeft zonder verdedigend werk te doen, is een uitstervend ras. We willen box-to-box midfielders, meeverdedigende aanvallers, lopers in plaats van denkers. Het idee dat hard werken meer waard is dan talent op zichzelf, dat lijden noodzakelijk is voor succes, heeft ook hier terrein gewonnen. ‘Grinta’ wordt steeds belangrijker en voetbal wordt meer een fysieke sport, waarin tactiek en kracht de boventoon voeren, ten koste van het individuele meesterschap. In de Premier League hebben clubs als Manchester City een speelstijl ontwikkeld waarin pressing en loopvermogen belangrijker zijn dan creativiteit. Zelfs in La Liga en Serie A worden spelers die weinig bijdragen aan het druk zetten van de tegenstander steeds vaker vervangen door hardwerkende middenvelders. En zo sluipt de kicker-status ook het voetbal binnen.

.

Een van m’n favoriete memes is ‘The European mind couldn’t comprehend this’. En wat volgt is dan een foto van de zonsondergang vanaf de parkeerplaats van een Walmart, een Taco Bell met vier drive through-rijbanen, Dr. Pepper in een plastic zak of een bord met daarop de tekst ‘This is a sign you need more guns & ammo’. Het klopt, the European mind could never. Beter nog, we willen het niet. En hoewel de meme nu is verworden tot Amerikanen die de draak met zichzelf steken, is de grap die wijst op culturele verschillen tussen de VS en Europa ook een symptoom van een vreemdsoortig dedain jegens alles Europees. En de manier waarop ze de kicker behandelen, weerspiegelt dat. Het idee dat een wedstrijd – na al die brute kracht en tactische strijd – zou kunnen worden beslist door een sierlijke trap past simpelweg niet in de Amerikaanse mentaliteit.

Dit is dezelfde houding die Amerikanen vaak hebben ten opzichte van Europa in bredere zin. In hun ogen zijn Europeanen te verfijnd, te soft, te veel bezig met finesse in plaats van rauwe kracht. Murica! Amerikanen zien hun eigen kapitalistische systeem als de ultieme toets van succes: als jij niet bereid bent om je lichaam op te offeren, om fysiek en mentaal gebroken te worden voor het collectief, dan hoor je er niet echt bij. Europeanen, met hun gezondheidszorg, sociale vangnetten, arbeidersrechten en ‘speelse’ kijk op sport, passen niet in dat plaatje.

Ironisch genoeg is de kicker juist het ultieme product van efficiëntie. Hetzelfde principe waarop Amerikaans kapitalisme gebouwd zou moeten zijn. Hij hoeft maar één ding te doen, maar doet dat beter dan wie dan ook. Hij is een specialist, een functionele eenheid. In een puur rationeel systeem zou hij juist worden geprezen. Maar dat gebeurt niet, omdat kapitalisme in Amerika niet alleen draait om efficiëntie, maar ook om een culturele mythe van afzien en opoffering.

Amerika wordt verblind door zijn eigen ideologie: het ziet de kicker niet als een briljant voorbeeld van maximalisatie, maar als een zwakkeling die niet door dezelfde hel is gegaan als de rest van het team. Net zoals het Europa niet ziet als een continent met een ander, werkbaar economisch model, maar als een plek die niet hard genoeg werkt en daardoor geen rol van betekenis speelt in de echte wereld.

De kicker is een Europeaan in een Amerikaanse sport. Niet per se zwakker, maar anders. En dat is al genoeg om hem een buitenstaander te maken. Ergo, Harry Kane.

Harry uit Walthamstow, opgegroeid in Chingford. Hij ging naar dezelfde school als David Beckham en speelde in hetzelfde voetbalteam, maar heeft niks van de glamour van Becks. Becks was een quarterback, Kane een kicker. Te chubby om te voetballen, te lief om echt indruk te maken, zo herinneren de buuroma’s hem. Maar ook een jongen die leek te gedijen bij lage verwachtingen. En wellicht is dat wel zijn grote geheim. Een typische jongen uit de buurt waar men weinig van verwachtte, en daarom een voorbeeld voor anderen, want als je maar hard genoeg werkt, zo zeggen de kinderen in Chingford tegen elkaar, kun je net als Harry worden. Hij heeft het gedaan, misschien kunnen wij het ook. Een meritocratische gedachte? Misschien wel.

[ Steun mij ]

Doorkronkelen is een gratis nieuwsbrief die in stand wordt gehouden door lezers. Je kunt mij helpen door deze editie een like te geven. Zie het hartje onderaan. Dat helpt in het algoritme.

Nog fijner is het als je betalend abonnee wil worden. Voor € 5,- per maand steun je Doorkronkelen structureel. Je kunt natuurlijk ook eenmalig doneren. Zo help je mij om deze nieuwsbrief te blijven maken en in principe gratis te houden.

[ Wat heb je verder gemist? ]

Een klein muzikaal uitstapje, want Harry Kane werd geboren in Walthamstow, in Oost-Londen. En dat stadje heeft een rijke grime cultuur. Het is de plek waar Ice Spice en Central Cee vorig jaar hun muziekvideo voor ‘Did it first’ opnamen, en de geboorstad van Lethal Bizzle – ‘Oi, who's that boy Lethal B’, je kent het wel, ‘Uh oh, there's that boy Lethal B’ –, dus wie weet was Kane wel de nieuwe Devlin (het Britse antwoord op Eminem) geworden als hij daar was blijven wonen.

Full disclosure: ik was groot liefhebber van Devlin, zijn albums The Outcast en Bud, sweat and beers stonden bij ons thuis op repeat. Familie Kane verhuisde overigens al snel naar het iets minder grimy Chingford, waar grime rapper Crazy Titch – die van de beef met Dizzee Rascal ­– de eenentwintigjarige Richard Holmes met een MAC-10 machinepistool vermoordde nadat Holmes het opnam voor Shaba Shah, een zestienjarige up-and-coming rapartiest die op zijn beurt in een van zijn nummers de halfbroer van Titch, Durrty Goodz, had beledigd met de blijkbaar vernederende tekst ‘Over the years things change in the 'hood, I used to have a lot of respect for Durrty Goodz - either singer or song. Not no more.’

Titch en Goodz zitten momenteel een dertigjarige gevangenisstraf uit voor de zinloze moord. Dat heeft verder niet zo veel met Harry Kane te maken, maar wel met klassenverschillen en onze perceptie daarvan.

• Doorkronkelen is een nieuwsbrief van mij, Danielle Kliwon.

• Vraag/tip/foutje gezien? Laat het weten via danielle@kliwonder.nl.

• Wil je dat ik voor jou schrijf? Ik hoor graag van je!

• Volg mij via Bluesky.

Vorige week op een verjaardagsfeestje vroeg iemand me (wanneer ik m'n roman eindelijk af heb, I know, I know, en) waarom ik geen vaste plek in een krant heb. Ofzo, voegde hij eraan toe. Zo'n vraag om interesse te tonen, om te laten weten dat ze weleens stukken van me lezen en waarderen wat ik schrijf. Maar ook een vraag die eigenlijk verder reikt dan de steller van de vraag voor ogen had. Terwijl ik een slok nam van mijn espresso martini, nam ik een moment om mijn antwoord te overdenken. Hoe reageer je eigenlijk op zo'n vraag? Wanneer mensen vragen hoe het gaat, zeg je dan eerlijk hoe je je voelt, of antwoord je standaard met 'goed'? Glimlach je als mensen vragen waarom je geen vaste plek in de krant hebt, of word je juist een beetje venijnig, geconfronteerd met je eigen falen?

Ik schrijf (low brow) impliciete en persoonlijke cultuurkritiek, zo heb ik me laten vertellen, commentaren op het leven door middel van semi-literaire essays vaak gelieerd aan voetbal. En hoewel ik daarvoor lof ontvang en leuke freelance stukken mag schrijven, zit er tussen erkenning en structurele/vaste publicatie een wereld die groter is dan ik van tevoren had gedacht. Naïef van mij.

‘Je moet je punt explicieter maken,’ hoor ik weleens, en dat is een valide kritiekpunt, maar dat zou mijn stijl ondermijnen. Mijn schrijfstijl opent soms deuren, maar sluit ze ook. ‘Je neemt mensen echt mee in de wereld die je beschrijft’, zei een hoofdredacteur ooit tegen me, gevolgd door een ‘maar dat past niet echt bij ons’ terwijl ik nog in de veronderstelling verkeerde dat het een compliment was. En de ghosting die volgde na ‘ik wil je er heel graag bij hebben’ zou mijn imperialistische boemerang-ex Dio doen watertanden.

Misschien val ik net tussen wal en schip. Net niet toegankelijk genoeg voor de massa, net niet interessant genoeg voor exclusiviteit. Inmiddels ben ik er ook wel een beetje aan gewend, al heb ik het nog niet helemaal geaccepteerd. En zo ontkom ik soms niet aan het gevoel dat ik veel werk verzet, maar werk zonder tastbaar resultaat. Werk om iets te bereiken waar ik, als ik heel eerlijk ben, geen stap dichterbij ben gekomen.

Op het feestje wimpelde ik de vraag daarom ook af met een valse glimlach en een vaag ‘je ne suis pas sûr’, omdat ik geen zin had om me – op een verjaardag notabene – te storten in een existentiële crisis, maar tegelijkertijd was het werkelijke antwoord op die vraag zo’n veelvoud aan factoren dat ‘pas sûr’ het enige echte eerlijke was dat ik kon zeggen.

En juist omdat ik het even niet weet, vandaag dus lekker terug naar de basis van deze nieuwsbrief: een ongepolijste, gekke kronkel. Een klein beetje haten op Harry Kane en ouderwets verbanden leggen waar die er eigenlijk niet horen te zijn – niet omdat het moet, maar omdat het kan, zodat we aan het einde van het verhaal samen de personificatie kunnen zijn van de meme ‘two dumb bitches telling each other exaaaaaactlyyy’ <3 (Yordi, I'm looking at you)

[ Subject ]

Harry Kane wil kicker worden. Een losse opmerking die eens per jaar opduikt, met een knipoog wordt herhaald en inmiddels een eigen leven is gaan leiden. Ik zag het een tijdje geleden weer voorbijkomen in een artikel over Kane die ter ere van de Super Bowl gevraagd werd om een American football-roster aan te vullen met voetballers waarmee hij had gespeeld. Joshua Kimmich zag Kane wel als quarterback, Alphonso Davies vanwege z'n snelheid was een wide receiver. Zichzelf had hij op de kicker-positie geplaatst, want ja, inmiddels weten we het wel: Harry Kane wil kicker worden.

Maar achter die luchtige harlekinade schuilt iets dat moeilijker te negeren valt. Want waarom zou een van Europa’s beste spitsen perfect passen in de meest ondankbare positie van het American football? Een speler met een nationaal doelpuntenaantal waar maar weinig voetballers aan kunnen tippen maar met een schandalig lege prijzenkast. Wie de vraag stelt, moet hem beantwoorden. Misschien juist daarom.

Eerlijkheid gebiedt dat Kane fan is van de New England Patriots, die sinds het pensioen van Stephen Gostkowski geen grote ster meer op de kicker-positie hebben staan. Niks ten slechte van de jonge Joey Slye die overigens afgelopen seizoen het fieldgoal-record van Gostkowski verbrak, daar niet van, maar het is dus niet compleet ondenkbaar dat Kane het op z’n minst een keer zou mogen proberen. Tijdens het voorseizoen, op trainingskamp, achter gesloten deuren, under the dome.

Want wat is een kicker nu exact? Een trap, een doelpunt, en dan weer verdwijnen in de anonimiteit. Geen gejuich dat nog minuten aanhoudt, geen herhaling vanuit zes hoeken, geen arm om de schouder van de coach. Gewoon de bal tussen de palen en verder. Een taak volbracht, zoals verwacht. Geen vuurwerk, geen standbeeld, geen heldenstatus. Alleen de stilte na de score. In wezen is Harry Kane in zijn eeuwigdurende zoektocht naar faam en prijzen misschien wel de perfecte kicker. Hoe dan ook is de jaarlijks terugkerende uitspraak van de Engelse spits een fijn excuus om even te duiken in Amerikaanse kickers en verenigingsvoetballers, en de paralellen – of verschillen – die ze representeren.

.

Voetballers hebben de juiste techniek, beenkracht en precisie om field goals te scoren, maar kickers in Amerika worden steevast behandeld als tweederangs sporters. Een noodzakelijk kwaad in een sport die draait om kracht, agressie en explosiviteit. Dramatisch, allicht, maar ondanks de overdrevenheid niet minder waar. Ze trainen vaak gescheiden van de rest, zijn van oudsher kleiner dan hun medespelers – natuurlijk zijn er uitzonderingen zoals Janikowski en Bironas – en hun taak is zo specialistisch dat ze nauwelijks als ‘echte’ American footballers worden gezien. Ze zijn een aparte diersoort.

Nadat er een touchdown is gescoord – zes punten, hoera –, mogen kickers proberen om er nog een puntje bij te vergaren door de bal vanaf de grond tussen de palen te trappen. Ze zijn ook degenen die het veld opkomen wanneer de aanvallende linie – bestaande uit onder meer de quarterback, wide receivers, en running backs, de sterren van het team – er niet in is geslaagd om een touchdown te scoren. De mannen konden de klus niet klaren. Jongen, probeer jij het maar. De plek vanwaar de kicker mag trappen wordt bepaald door het spel van de falende offensieve linie, en tussen een field goal van 50 yards en een field goal van 30 yards zit een wereld van verschil. Maar dat rekenen de fans niet mee. De kicker komt het veld, de kicker moet scoren, en doet hij dat niet, dan zal de kicker voelen.

American football-wedstrijden worden regelmatig beslist door field goals, soms komen alle punten zelfs exclusief uit field goals voort, dus het belang van de kicker en de punten die hij met zijn traptechniek bij elkaar kan sprokkelen wegen zwaar. Maar het weerwerk, de ongehoorzaamheid en tegenbeweging wanneer een kicker durft om zo’n field goal te missen is buitenproportioneel groot. De reactie van de fans onevenredig vijandig. Een gemiste field goal of extra punt staat gelijk aan een doodgeknuppelde zeehond. Een overreden puppy. Persoonlijke aanslag. Ongekende pijn.

Ooit miste de Koreaanse kicker Younghoe Koo van de Falcons de 39 yard field goal die zijn team op gelijke hoogte met de Chiefs had kunnen brengen. Dat zijn contract niet ontbonden werd en hijzelf niet onmiddellijk gedeporteerd naar het Amerikaanse equivalent van een kwan-li-so mag een wonder heten. De haat van de fans en pundits was intens. Afgelopen seizoen miste hij 3 field goals in één wedstrijd. Kort daarna raakte hij geblesseerd.

De kicker is anders dan de rest. Een outsider. Een ondankbaar onderdeel van een teamselectie bestaande uit in totaal 53 spelers, practice squad niet meegerekend. Ook de enige van die 53 spelers die niet beukt, rent, tackelt, sprint. Hij schopt alleen. Dat kan iedereen toch? Het verklaart zoveel.

De afkeer van kickers past binnen de Amerikaanse obsessie met rauwe mannelijkheid. De NFL is een sport van botsingen, van lichaam tegen lichaam, van pijn en opstaan. Het heiligste beeld in deze cultuur is een quarterback die onder druk een winnende pass gooit, of een linebacker die zonder angst een tegenstander torpedeert. Een kicker? Die rent het veld op, raakt de bal één keer met de binnenkant van zijn voet en verdwijnt weer. Geen testosteron, geen modder op het gezicht, geen gevecht. Voetbal is oorlog, zeggen wij altijd. En American Football is dat ook. Maar de kicker? Die strijdt niet tot de laatste snik. Die is geen echte vent.

(die kromme gedachtegang zou overigens ook het gedrag van Harrison Butker, de kicker van de Kansas City Chiefs, verklaren. Al ben ik in de zaak Butker vooral degene die lijdt)

.

Ironisch genoeg is de moderne NFL-kicker een Europese uitvinding. Pete Gogolak, een Hongaarse immigrant die in de jaren ’60 naar de VS kwam, introduceerde de ‘soccer-style’ traptechniek: de bal schuin benaderen en raken met de wreef, in plaats van de traditionele rechte ‘toekick’. Het bleek efficiënter, krachtiger, preciezer. Sindsdien hebben spelers met een voetbalachtergrond het kickersgilde gedomineerd. Denk ook aan oud-voetballers als Mick Luckhurst uit Hertfordshire die ten tijde van zijn pensioen de all-time topscorer van de Atlanta Falcons was, en de Oostenrijker Toni Fritsch die Österreichischer Fußballmeister (kampioen van de Oostenrijkse Bundesliga) werd in 1964, 1967 en 1068 én de Superbowl in 1972 won. Zelfs in high school worden keepers en bankzitters van het voetbalteam vaak gerekruteerd als kickers. Maar de status van de positie blijft bedroevend laag.

Het contrast met Europees voetbal is groot. Een goede traptechniek is daar juist een teken van superioriteit. Denk aan Cristiano Ronaldo’s vrije trappen, aan Sergio Ramos die tijdens een training doodleuk een bal van 50 meter binnenschiet. En natuurlijk zijn er veel meer en betere voorbeelden dan deze voetballers die ooit bij Real Madrid speelden. Maar ik wilde ze toch even genoemd hebben. Voetbal draait om controle en precisie, en de spelers die de bal het beste raken, krijgen de meeste bewondering.

Toch is de obsessie van de Verenigde Staten met brute kracht en Europese waardering voor finesse niet zwart-wit. Ook in het voetbal transformeert het type kicker langzaam tot een buitenbeentje. De stijlvolle spelmaker, de ‘luxespeler’ die geen tackles maakt, wordt steeds zeldzamer. Voetbalclubs nemen liever een harde werker dan een genie zonder loopvermogen. Technisch verfijnde spelers delven vaker dan voorheen het onderspit in systeemvoetbal, omdat we ‘grinta’ belangrijker vinden dan souplesse. Een schifting en subtiele verandering in de manier waarop we naar voetbal kijken, die erin is geslopen zonder dat we het zelf door hadden. Een jonge Riquelme zou in het huidige voetbal geen plaats hebben. Om de persoon zelf treur ik niet, het verlies van het type speler misschien wel.

.

En toch, toch is de kicker anders. Het verschil in hoe er wordt gekeken naar kickers en voetballers raakt aan een dieper cultureel en politiek onderscheid tussen Europa en de Verenigde Staten dat ik voor het gemak platsla tot de Amerikaanse verheerlijking van de ‘self-made man’ versus de Europese waardering voor collectief vakmanschap.

In de Verenigde Staten wordt sport, net als veel andere aspecten van het leven, gezien als een strijd waarin de sterksten overleven. Het narratief van de NFL – en eigenlijk van heel Amerikaans sportdenken – is dat succes voortkomt uit fysieke en mentale taaiheid, uit een bijna mythische combinatie van kracht, pijn en doorzettingsvermogen. De quarterback die zich staande houdt in een zee van aanstormende defensieve linemen, de linebacker die zichzelf opoffert om een play te maken. Dat zijn de helden. Kickers daarentegen passen niet in dat plaatje. Hun werk is specialistisch, berekenend, klinisch. Het vergt precisie en techniek, maar geen zichtbaar lijden. En in een land dat lijden verwart met verdienste, word je dan al snel als minderwaardig gezien.

Europa – wederom platgeslagen, want hoe divers zijn zowel Europa als Amerika – heeft een andere kijk op sport. Voetbal draait hier minder om brute kracht en meer om vaardigheid en spelinzicht. Dat betekent niet dat hard werken onbelangrijk is, maar de esthetiek van een goed uitgevoerde actie wordt minstens zo hoog gewaardeerd. Een perfect aangesneden vrije trap, een keeper die met een sublieme uittrap een counter inleidt. Dat zijn geen toevalligheden, maar ambachten die worden gekoesterd. Hier is sport niet alleen strijd, maar ook kunst.

Dat verschil in sportfilosofie weerspiegelt bredere politieke en maatschappelijke contrasten. Amerika heeft een individualistische cultuur waarin de grootste winnaars zich onderscheiden door exceptionele kracht en doorzettingsvermogen, een cultuur waarin zelfs falen – het lijden – wordt geromantiseerd als een noodzakelijke stap op weg naar succes.

Europa, althans continentaal Europa, heeft een diepere traditie van collectieve structuren, vakmanschap en specialisatie. Succes is er minder vaak het resultaat van een individuele heroïsche strijd, en vaker van een systeem waarin verschillende rollen, hoe specialistisch ook, als essentieel worden beschouwd.

.

Dus als Kane onverlet toch belandt in de NFL, onder contract bij de New England Patriots, in het voorseizoen, op trainingskamp, ergens achter gesloten deuren, under the dome, zal hij niet alleen zijn traptechniek moeten perfectioneren, maar ook moeten wennen aan een cultuur waarin zijn specialisme hem geen respect oplevert, maar argwaan. Hij kan wedstrijden winnen, maar zal nooit een ‘echte’ American footballer worden. En dat zegt misschien nog wel meer over Amerika dan over hem.

(alhoewel, wellicht dat Kane aan dat principe van wel scoren en winnen, maar nooit echt meedoen wel al gewend is)

In dat licht is de neerbuigendheid tegenover kickers in de NFL geen detail, maar een symptoom van een diepgeworteld wereldbeeld: in Amerika moet succes hard bevochten worden, zichtbaar en spectaculair. Wie slechts een klein, maar cruciaal rad is in het grotere geheel, krijgt minder erkenning. Europa erkent die rol juist vaker als waardevol op zichzelf. Althans, van oudsher. We zien een verandering, een toenadering, een afbraak, een afname van empathie, een terugkeer naar de natuurtoestand van Thomas Hobbes, een toename van individualisme – ik begin alweer te raaskallen.

Maar daarover meer in deel 2 over voetballers en kickers, en de verschillen en gelijkenissen die ze representeren. En over Kane die in essentie de perfecte kicker is.

[ Steun mij ]

Doorkronkelen is een gratis nieuwsbrief die in stand wordt gehouden door lezers. Je kunt mij helpen door deze editie een like te geven. Zie het hartje onderaan. Dat helpt in het algoritme.

Nog fijner is het als je betalend abonnee wil worden. Voor € 5,- per maand steun je Doorkronkelen structureel. Je kunt natuurlijk ook eenmalig doneren. Zo help je mij om deze nieuwsbrief te blijven maken en in principe gratis te houden.

[ Wat heb je verder gemist? ]

Een voorbeeld van ‘two dumb bitches telling each other exaaaaaaactlyyy’

• Doorkronkelen is een nieuwsbrief van mij, Danielle Kliwon.

• Vraag/tip/foutje gezien? Laat het weten via danielle@kliwonder.nl.

• Wil je dat ik voor jou schrijf? Ik hoor graag van je!

• Volg mij via Bluesky.

De macht van influencers reikt verder dan gesponsorde posts en lifestyle-content. Soms bepaalt een enkele tweet de koers van het wereldnieuws. Neem de recente post van Donald Trump, waarin hij Volodymyr Zelenskyy afschildert als een corrupte komiek die de Verenigde Staten heeft misleid om miljarden in een ‘onwinbare’ oorlog te pompen. Het bericht staat vol onware insinuaties, selectieve verontwaardiging en halve waarheden: de bedragen kloppen niet, Europa heeft geen volledige garantie, en er is geen bewijs dat geld ‘verdwenen’ is. Maar feiten doen er niet toe als je een volgersbasis hebt die je klakkeloos gelooft. En halve waarheden zijn in veel gevallen nog gevaarlijker dan leugens.

Dit is geen losse uitglijer van een president met een voorliefde voor provocatie. Het is een schoolvoorbeeld van hoe sociale media zijn veranderd in een wapen, waar engagement – woede, angst, verontwaardiging – belangrijker is dan waarheid. Trump is niet alleen een politicus, hij is een influencer. Net als Elon Musk, die met een enkele tweet beurskoersen laat schommelen, of online goeroes die samenzweringstheorieën verspreiden onder het mom van ‘kritisch denken’. En net als onze eigen politici, zoals bijvoorbeeld Geert Wilders, die er prat op gaat dat hij ‘meer volgers op X [heeft] dan mevrouw Yesilgöz kijkers heeft als ze bij drie televisieprogramma’s zit’. Hun invloed is niet gebaseerd op expertise, maar op zichtbaarheid. En in een tijdperk waarin algoritmes extremisme belonen, heeft dat desastreuze gevolgen.

(de volgende gaat weer over voetbal, hoor)

[ Subject ]

Influencercultuur heeft ons collectieve bewustzijn vervuild. Wat ooit begon als een onschuldige evolutie van reclame – mensen met een online achterban die producten en ideeën aanprijzen – is veranderd in een dystopisch systeem waarin parasocialiteit, desinformatie en consumentisme hand in hand gaan. Influencers hebben zichzelf gepositioneerd als autoriteiten op elk denkbaar vlak, of het nu gaat om gezondheid, politiek, of moraal, vaak zonder onderliggende kennis of verantwoordelijkheid. De gevolgen? Breinrot, ethische verloedering en een cynisch misbruik van hun volgers.

Influencers functioneren als moderne sjamanen: ze verspreiden overtuigingen zonder verantwoording af te leggen. De logische drogreden van valse autoriteit, waarbij iemand als expert wordt beschouwd enkel en alleen omdat diegene een groot platform heeft, wordt hierdoor eindeloos herhaald. Dit raakt aan Pierre Bourdieu’s theorie van cultureel kapitaal: status en invloed worden niet langer verdiend via expertise, maar via zichtbaarheid. In een algoritmisch tijdperk, waarin engagement belangrijker is dan waarheid, winnen degenen die het meest overtuigend overkomen, niet degenen die gelijk hebben.

Dit heeft gevolgen voor de samenleving. Schadelijke schoonheidsidealen worden genormaliseerd via gefilterde lichamen, wellness-goeroes verspreiden medische desinformatie, en kritisch denken verloedert door beweringen die niet worden betwist. Influencers presenteren hun levens als authentiek, terwijl alles gescript, geënsceneerd en gesponsord is. Het publiek gelooft in deze leugen en internaliseert de normen ervan. Zo creëren we een hyperrealiteit waarin de grens tussen echt en nep vervaagt. En verliezen we het contact met de echte wereld, zoals Jean Baudrillard beschrijft in zijn simulacrumtheorie.

Maar het probleem beperkt zich niet tot lifestyle-influencers en TikTok-personalities. De invloedrijkste figuren op sociale media zijn geen beautybloggers of reisvloggers, maar politieke influencers en miljardairs. Donald Trump is een influencer. Elon Musk is een influencer. Hun invloed is geen bijproduct van sociale media, maar hun macht wórdt mede door sociale media in stand gehouden. Hun tweets en posts sturen de koers van de economie, beïnvloeden verkiezingen, en verschuiven maatschappelijke debatten. Ze gebruiken dezelfde technieken als traditionele influencers: polariseren, engagement maximaliseren en een loyalistische achterban creëren die hen als onaantastbare waarheden ziet.

De kern van deze invloed ligt niet alleen in de commerciële vermomming van authenticiteit en de valse expertise als autoriteit, maar ook in de exploitatie van gemeenschappen voor persoonlijk gewin. Waar traditionele influencers zich richten op consumentisme – van detox-theeën tot fast fashion – verkopen politieke influencers een veel gevaarlijker product: ideologie. Ze cultiveren een wij-zij-denken waarin volgers niet zomaar een doelgroep zijn, maar een fanatieke beweging die hun bestaansrecht ontleent aan de strijd tegen ‘de ander’. Of dat nu politieke tegenstanders, de media, of vage vijanden als ‘de elite’ zijn.

Dit mechanisme is fundamenteel voor hun succes. Hoe extremer de boodschap, hoe groter de betrokkenheid, en hoe steviger de loyaliteit van hun volgers. Het is geen toeval dat politici als Trump hun socialemediaplatforms inzetten als digitale rally’s, waar misinformatie en framing de dienst uitmaken. Of dat miljardairs als Musk algoritmes in hun voordeel manipuleren, terwijl ze zichzelf presenteren als ‘mannen van het volk’. De exploitatie van deze online gemeenschappen is berekend en systematisch. Hun invloed draait niet om kennis of waarheid, maar om het maximaliseren van macht door manipulatie.

Influencercultuur draait om maximale zichtbaarheid, en algoritmes belonen extreme meningen en gedrag. Hierdoor worden schadelijke normen uitvergroot. Mensen spiegelen hun verlangens aan anderen, en in een digitale wereld waarin influencers bepalen wat wenselijk is, ontstaat een zelfversterkende cyclus van toxische idealen. Of het nu gaat om de hyperconsumptie van TikTok-hauls, de normalisering van vrouwenhaat door bepaalde online groepen, of de eindeloze hustle-cultuur. Maar bij politieke influencers gaat het niet alleen om oppervlakkige trends. Het gaat om hoe desinformatie, haat en wantrouwen jegens instituties systematisch worden versterkt.

Het resulteert in een (online) samenleving die draait om oppervlakkigheid, status, en het najagen van lege symbolen van succes. Commercie vermomd als authenticiteit, valse expertise als autoriteit, en exploitatie als gemeenschap. Geen kritische reflectie, geen diepgang, alleen de illusie van betekenis. En in het geval van politieke influencers: geen verantwoordelijkheid, alleen eindeloze manipulatie van de publieke opinie.

We kunnen influencers niet zomaar negeren, want hun invloed is diepgeworteld in de structuur van het internet. Maar we kunnen wel ophouden met hen te behandelen als morele kompassen, intellectuele autoriteiten of rolmodellen. Uiteindelijk is de enige manier om ons te bevrijden van deze breinrot om opnieuw te leren denken zonder algoritmisch opgelegde gidsen.

Ook sommige journalisten, podcasters, schrijvers en andere mediamakers opereren tegenwoordig als influencer. Dat is een bijkomend verschijnsel van de internetcultuur die we hebben gecultiveerd, waarin sociale media een bijna onafbreekbare pilaar zijn, mensen online hun zuil zoeken. Maar het is soms ook een bewuste keus. Een schadelijke. Breinrot, ethische verloedering en een cynisch misbruik van volgers, en een wereld gecreëerd aan de hand van wat we online zien.

[ Steun mij ]

Doorkronkelen is een gratis nieuwsbrief die in stand wordt gehouden door lezers. Je kunt mij helpen door deze editie een like te geven. Zie het hartje onderaan. Dat helpt in het algoritme.

Nog fijner is het als je betalend abonnee wil worden. Voor € 5,- per maand steun je Doorkronkelen structureel. Je kunt natuurlijk ook eenmalig doneren. Zo help je mij om deze nieuwsbrief te blijven maken en in principe gratis te houden.

[ Wat heb je verder gemist? ]

Feyenoord schakelde AC Milan uit in de Champions League. En koortsige derde spits Carranza gaf de nekslag. Bart Vlietstra schreef erover. Natuurlijk zit aan overwinning ook een andere kant, namelijk verlies. Het verlies van AC Milan, en het verlies van eigenlijk alle Italiaanse clubs, en dan specifiek het verlies van Atalanta en van Ademola Lookman. Gasperini noemde hem ‘one of the worst penalty takers’ en Lookman zag zich gedwongen een verklaring te posten. Lelijk verhaal. He's gone.

Verder is Patrick Kluivert opa geworden. Hoe onwerkelijk is dat. Zoonlief Justin plaatste dit lieve filmpje. Push it real good.

• Doorkronkelen is een nieuwsbrief van mij, Danielle Kliwon.

• Vraag/tip/foutje gezien? Laat het weten via danielle@kliwonder.nl.

• Wil je dat ik voor jou schrijf? Ik hoor graag van je!

• Volg mij via Bluesky of Twitter.

Een van de eerste jongens die ik leuk vond, was Dio. Een echte charmeur. We waren een tijdje aan het daten en het ging de goede kant op. Ik vond hem leuk, hij had een schijn op mij. Tot een vriendin van een vriendin me opbelde en vroeg, ‘Die Dio van jou, hè, waar zit hij eigenlijk op school?’ De toon van haar stem was waarschuwing genoeg, dit kon alleen maar slecht nieuws zijn. Hij bleek een vriendin te hebben, ik was de sidechick.

Ik kapte het gelijk af met hem en lichtte via een gemeenschappelijke vriend zijn vriendin in. Ik had haar even later huilend aan de telefoon, legde alles uit, bood mijn excuses aan, maar maakte wel duidelijk dat ik absoluut niet van haar bestaan had geweten. Wat een lul, lachten we uiteindelijk door onze tranen heen. Opgeruimd staat netjes. Twee weken later ontdekte ik dat ze nog steeds samen waren.

Met Dio had ik een tijdlang geen contact. Ik hoorde een paar maanden later via via dat hij en zijn vriendin uit elkaar waren, maar via via bleek achteraf het broertje van zijn beste vriend te zijn, en hoe betrouwbaar is zo’n bron nou echt? We kwamen elkaar verdacht vaak tegen in de stad, van die ongemakkelijke ontmoetingen waarbij ik eerst deed alsof ik hem niet zag, wat langzaam een nukkig praatje werd, een kleine glimlach, en plots weer telefonisch contact. Of plots, ik was er zelf bij. Ik deed eraan mee. Ik nam op als hij belde, smste ook terug. Zo plots was het niet, maar ik noem het graag zo.

Ik besloot hem nog een kans te geven. Hij had zijn leven gebeterd. Zijn relatie was al maanden voorbij, we hadden het zo fijn samen, ik mocht in z’n telefoon kijken – maar deed dat natuurlijk niet, ik vertrouwde hem en het feit dat hij het aanbood was voldoende bewijs dat hij niks uitvroot – en het allerbelangrijkste: ik was zijn ex niet. Ik was beter dan haar. Mij vond hij écht leuk, dus me bedriegen? Nee, dat zou hij niet. Ik speldde mezelf zoveel op de mouw dat ik het zelf begon te geloven.

Er is maar één manier hoe dit verhaal eindigt. Natuurlijk ging hij vreemd. Ik kwam erachter dat hij weer terug was bij zijn ex. Of z’n vriendin. Waren ze ooit echt uit elkaar geweest? Ik weet het niet. Hoe dan ook. Mijn punt is duidelijk. De boemerang keert altijd terug.

[ Subject ]

In 1961 publiceerde Aimé Césaire Discours sur le colonialisme, waarin hij schreef dat Europa moreel en politiek gedegenereerd was door het kolonialisme. De methodes die eerst op de koloniën werden toegepast – geweld, censuur, repressie – keerden uiteindelijk terug naar het hart van de imperiale naties zelf. Dit noemde hij de terrific boomerang, de boemerang van het imperialisme. Ook Hannah Arendt, in The Origins of Totalitarianism, was het hiermee eens.

Volgens beiden waren de methoden van Adolf Hitler en de nazipartij niet uitzonderlijk vanuit een wereldwijd perspectief, omdat Europese koloniale rijken miljoenen mensen wereldwijd gedurende een zeer lange periode hadden vermoord als onderdeel van het kolonisatieproces. Wat ze uitzonderlijk maakte, was de toepassing op Europeanen binnen Europa in plaats van op gekoloniseerde bevolkingen in het zogenoemde Globale Zuiden1. De geschiedenis bewijst hen gelijk: regimes die onmenselijkheid perfectioneerden in de periferie, brachten die later naar huis.

We aanschouwen dat vandaag de dag, tijdsgetrouw en onverwijld. In Italië regeert een partij die voortkomt uit het fascisme. In Duitsland demonstreert voorafgaand aan de verkiezingen een groeiend deel van de bevolking tegen een extreemrechtse partij die steeds verder oprukt. Frankrijk flirt openlijk met de erfgenamen van Vichy. Een kwart van Nederland stemde voor de partij van Wilders, die racisme ‘een mening’ noemt. En Trump is terug, als ideoloog en oligarch. Maar ook als een clown met macht in het circus van kapitalisme.

Lang gold het idee dat witte Europeanen en Amerikanen boven dit soort politiek verheven waren. Fascisme was iets van de ‘anderen’, van bananenrepublieken en totalitaire staten ver weg. De realiteit is dat de structuren al die tijd aanwezig waren, en nu steeds openlijker worden ingezet. Het gemak waarmee ‘grenzen sluiten’ een legitiem verkiezingsprogramma werd, de verharding van het politieapparaat, het criminaliseren van activisme – dit waren eerst methodes tegen ‘de ander’. Nu raken ze ook burgers die zich niet naar de lijn schikken.

Het is een ongemakkelijke waarheid: de boemerang keert altijd terug. Eerst werd er geroofd en onderdrukt in naam van superioriteit, nu worden diezelfde technieken gebruikt om ‘de eigen bevolking’ in het gareel te houden. Dat zagen we in Zuid-Afrika na apartheid, in Frankrijk na Algerije, in het VK na India. Europa is niet immuun. De Verenigde Staten evenzeer. Hoewel Amerikaans zich graag kolonieloos noemen – de staten waren een kolonie en hebben zich ontdaan van het juk van de kolonist, is de gedachtegang – was het tenslotte het Amerikaans racisme, de wetten, segregatie en repressie uit het Jim Crow-tijdperk, die onder meer Hitler inspireerden.

Toch weigeren velen het gevaar te erkennen. Zij denken dat ze een middenweg kunnen bewandelen. Dat als ze maar niet ‘te woke’ doen, ze gespaard blijven. Uitleggen wat woke dan precies is kunnen velen niet. Naar DEI moet je al helemaal niet vragen. Het zijn excuusjes, bliksemafleiders, om te maskeren waar het nu eigenlijk op neerkomt. Je beter wanen dan een ander, niet willen dat de ander hetzelfde heeft als jij. Waarom? Mijn land, mijn tradities, mijn eigen volk eerst. Maar in de basis heeft het allemaal hetzelfde fundament: superioriteit.

Ze realiseren zich niet dat de boemerang geen onderscheid maakt. Eerst waren het migranten, moslims, de zwarte gemeenschap. Nu zijn het vakbonden, vrouwen die abortus willen, journalisten die te kritisch zijn. Morgen? Iedereen die afwijkt van de norm die op dat moment wordt vastgesteld.

De geschiedenis leert, maar ze heeft geen leerlingen, zo schreef de Italiaanse schrijver en politicus Antonio Gramsci. De vraag is niet of de boemerang ons gaat treffen, maar hoe hard.

[ Steun mij ]

Doorkronkelen is een gratis nieuwsbrief die in stand wordt gehouden door lezers. Je kunt mij helpen door deze editie een like te geven. Zie het hartje onderaan. Dat helpt in het algoritme.

Nog fijner is het als je betalend abonnee wil worden. Voor € 5,- per maand steun je Doorkronkelen structureel. Je kunt natuurlijk ook eenmalig doneren. Zo help je mij om deze nieuwsbrief te blijven maken en in principe gratis te houden.

[ Wat heb je verder gemist? ]

Deze gedachtekronkel is in z'n totaliteit voortgekomen uit een Bsky-bericht van Lotfi el Hamidi. Sowieso is Lotfi een persoon die je aan het denken zet. Door de dingen die hij schrijft, die hij doet, die hij zegt. Door zijn blik op de wereld. Soms heb ik het idee dat hij beter snapt hoe die in elkaar zit dan velen van ons. Ik raad jullie allemaal aan om zijn afscheidsstuk voor NRC te lezen: Je kunt niet ongeschonden klappen blijven vangen.

Verder stonden er gisteren opeens twaalf spelers van Fortuna op het veld in de wedstrijd tegen Heerenveen. De twaalf ballers kregen een ingooi, waaruit – nu wel met elf man – een corner voortkwam, vanwaar de 2-2 werd gemaakt. Heerenveen lijkt geen officiële klacht in te dienen, maar in de woorden van Robin van Persie: Stelletje amateurs!’

Enzo Fernandez schijnt het weer goedgemaakt te hebben met zijn vrouw. Kleine recap: de twee zijn jeugdliefjes, al sinds forever samen, en Enzo wilde na zijn transfer naar Chelsea graag het single leven ervaren, en dat kan niet met een vrouw en twee kinderen. ‘He told her he wants to live life on his own. They're still family, but he feels the need to experience the stage he skipped by choosing family early on.’ Daar kwam hij vrij snel van terug, nadat een (op dit moment nog onbekende) teamgenoot bij het nationale elftal van Argentinië besloot ‘to shoot his shot’ bij Valentina Cervantes.

Ik volg zelf de NBA niet supergoed, maar zelfs mijn wenkbrauwen zaten ergens in m'n haarlijn toen ik vanochtend deze trade las: de Mavericks sturen Luka Doncic, Maxi Kleber en Markieff Morris naar de Lakers, terwijl Anthony Davis, Max Christie en een eerste ronde-keuze uit 2029 naar Dallas gaan. Sorry, wat?!

• Doorkronkelen is een nieuwsbrief van mij, Danielle Kliwon.

• Vraag/tip/foutje gezien? Laat het weten via danielle@kliwonder.nl.

• Wil je dat ik voor jou schrijf? Ik hoor graag van je!

• Volg mij via Bluesky of Twitter.

Jan van Tienen – bekend van onder meer De Speld, het eiland Hompelvoet en zijn nieuwsbrief Heemvriend – heeft een kind – een zoontje – en dat zette hem toch aan het denken, over voetbal en ervan houden, zoals zijn vader dat deed (‘Studio Sport op zondag en alsmaar op die bank liggen en die wedstrijden kijken, erover kunnen meepraten’). ‘Logisc…

Read more

Als je dat nog niet hebt gedaan, koop dan de Hard Gras van december waarin tv-persoonlijkheid (Google said it, not me) Yordi Yamali zijn literaire debuut maakt met een bijzonder verhaal dat zich afspeelt tijdens zijn vakantie in Griekenland. Yordi is Turks, en dat zette me aan het denken. Ergens vaag in mijn hoofd zat namelijk een naam, een herinnering, die geactiveerd werd door de combinatie Turkije en Griekenland.

Die naam was Lefter Küçükandonyadis, natuurlijk. De Turkse topscorer met een Griekse vader en een Turkse moeder. Hij was de eerste voetballer die in het buitenland ging spelen, toen hij in 1951 van Fenerbahçe naar Fiorentina verhuisde. De beste Turkse voetballer ooit, zo vindt menig liefhebber. De personificatie van een band tussen beide landen die diep gaat, en tot apotheose komt in zijn geboortestad, Istanbul. Constantinopel, zouden de Grieken zeggen.

[ Subject ]

Istanbul, de stad waar Oost en West elkaar ontmoeten. Een stad waar de minaretten herinneren aan de verovering van het oude Byzantijnse rijk door de Ottomanen, en waar het geluid van voetbalschoenen op asfalt nog altijd de echo’s van een vervlogen tijd doet weerklinken. Istanbul is een levend palimpsest1, een stad die laag over laag is opgebouwd, waar niets simpelweg verdwenen is. Alles draagt de sporen van wat ooit was, ook het voetbal.

Ik bezocht de stad met mijn moeder, bijna tien jaar geleden toen ik nog een blonde ombré had die in combinatie met mijn veel te grote CHIMI zonnebril de aanwezige locals deed vermoeden dat ik misschien wel een bekend persoon was, waarna ze met mij én mijn moeder op de foto wilden. Zij onderging het gezapig, ik was er na een tijdje wel klaar mee. De tweede keer dat we richting het Taksim plein gingen, liet ik de zonnebril achterwege en trok ik mijn blonde krullen in een strakke knot.

Staand op het plein in volledige anonimiteit was het bijna niet voor te stellen dat naast de moskee, orthodoxe kerk en Cumhuriyet Anıtı ooit een voetbalstadion stond. Het Taksim Gezi Park is prachtig, met zijn opulente toegangspoorten in oriëntale stijl, maar ik herken er eerder oude barakken in dan een voetbalveld. Toch was het park ooit een stadion, waar de grote drie – Galatasaray Fenerbahçe en Beşiktaş – een deel van hun voetbalwortels hebben. Het eerste voetbalstadion in Istanbul, een ongerept speelveld naast het huidige Taksim plein, waar 8.000 liefhebbers zich konden vergapen aan het spel.

In de schaduw van de monumentale gebouwen liggen de onzichtbare sporen van een tijdperk waarin voetbal niet alleen het nationale, maar ook het culturele landschap vormde. Op het Taksim plein speelt zich een verhaal af over wat verloren is gegaan, is verplaatst en opnieuw is opgebouwd.

Voetbal in Istanbul begon niet in de stadiongewelven van de moderne tijd, maar op de velden van oude stadions zoals Taksim, dat in 1921 werd omgebouwd tot voetbalstadion. Het was ook op die oude speelvelden, nauwelijks stadions te noemen, waar de eerste Griekse clubs hun wortels in de Turkse grond hadden en in de vroege twintigste eeuw een centrale rol speelden binnen het voetballandschap van Istanbul. Want die waren er, Griekse clubs in een Turkse stad, een mengelmoes van culturen en achtergronden verenigd door voetbal.

Voetbalclubs zoals Pera Club (opgericht in 1877) waren de weerspiegeling van een stad die de sporen van vele verschillende culturen herbergde. Griekse, Armeense en Joodse gemeenschappen leefden zij aan zij, terwijl de Turkse bevolking zich steeds meer naar de stad bewoog. Voetbal was in deze tijd een weerspiegeling van die diversiteit. Zo verwijst de naam ‘Pera’ naar de historische wijk die nu bekendstaat als Beyoğlu, waar ook Taksim ligt, die de tijdsgeest van de late Ottomaanse periode belichaamt. En ook Elpis FC – uit 1904 én 1910 – dat speelde in het blauw en wit van de Griekse vlag, en volledig bestond uit Griekse spelers, herinnert aan toen.

De late Ottomaanse periode – het Ottomaanse Rijk bestond van 1299 tot 1922 – bood een vruchtbare grond voor sportclubs als deze. Ze weerspiegelden de multiculturele realiteit van Istanbul, maar ook de groeiende spanningen tussen de verschillende bevolkingsgroepen. Voor de Griekse clubs was voetbal niet alleen een spel, maar ook een manier om hun aanwezigheid en trots uit te dragen.

Voetbal kwam laat aan op Turks grondgebied, maar wat het miste in timing, maakte het goed in dramatiek. Het begon in de late 19e eeuw toen Britse expats voetbal introduceerden in het Ottomaanse Rijk. De allereerste voetbalwedstrijd werd in Selanik gespeeld, nu beter bekend als Thessaloniki, in 1875. Het was chaos, maar het was ook nieuw, en het trok al snel nieuwsgierige blikken. Ze speelden met een bal van oude banden en markeerden de ‘doeltjes’ simpelweg met houten palen.

De allereerste teams bestonden uit Griekse, Armeense en Engelse spelers. Later brachten de Engelsen voetbal naar İzmir, in het huidige Turkije, en vandaar naar Istanbul, en van 1897 tot 1904 organiseerden zij wedstrijden tussen de twee steden. In Istanbul speelde het spel zich af op de groene vlaktes van Kadıköy, Göksu en Kuşdili, waar zeelieden en diplomaten de eerste ballen trapten.

De Ottomanen zelf waren in eerste instantie huiverig. Onder Sultan Abdülhamid II werd iedere wedstrijd nauwlettend in de gaten gehouden door de politie. Voetbal had het potentieel om onrust te veroorzaken in een rijk dat al wankelde onder interne spanningen en externe druk. Rapporten uit 1890 beschrijven hoe de Üsküdar-politie expats volgde die ‘een spel speelden met een bal in een gebied met twee deuren aan weerszijden’. Zelfs spontane picknickwedstrijden, zoals die van een Engelse bankiersfamilie in Göksu, werden geregistreerd als mogelijke risico’s.

Ondanks de afkeer van de sultan wist voetbal een plek te verwerven in de Ottomaanse samenleving. De Griekse gemeenschap in Istanbul was de eerste die het spel echt omarmde. Voetbal stelde hen in staat hun culturele identiteit te benadrukken in een samenleving waar hun positie steeds fragieler werd. Het was kleinschalig en amateuristisch, met wedstrijden die vaak plaatsvonden op geïmproviseerde velden of in parken. Maar er werden toernooien georganiseerd tussen de verschillende etnische gemeenschappen van de stad, en dat verweefde een diversiteit aan culturen met elkaar.

Het duurde tot de eeuwwisseling voordat de Turkse jongeren zich aan het spel waagden. In 1899 richtten Reşat Danyal en Fuad Hüsnü de Black Stocking Football Club op, een club met een Engelse naam om kritiek van conservatieve kringen te vermijden. Dit was de allereerste club bestaande uit Turkse voetballers. In het Turks heette de club Siyah Çoraplılar FK. Het project was van korte duur. De club werd ontbonden direct na hun eerste wedstrijd op 26 oktober 1901. Ali Şamil Bey, rechercheur van de sultan, bestormde samen met de Ottomaanse politie het veld en pakte de spelers op. Een treurig einde, maar Black Stocking opende de deur voor andere Turkse voetbalclubs.

In 1905 volgde de oprichting van Galatasaray, het geesteskind van Ali Sami Yen en zijn vrienden van de prestigieuze Mekteb-i Sultani. In 1907 volgde Fenerbahçe, opgericht door jonge mannen uit Kadıköy, en kort daarna Beşiktaş, oorspronkelijk een gymnastiekvereniging, maar na 1910 steeds meer gefocust op voetbal. Samen vormden deze drie clubs de kern van wat later bekend zou staan als de ‘grote drie’ van het Turkse voetbal. Ze brachten rivaliteit, passie en structuur in een sport die eerder spontaan en informeel was.

De Istanbul Football League bood een platform voor deze nieuwe clubs. Tijdens wedstrijden verzamelden duizenden mensen zich op de vlakte van Kuşdili, sommigen zelfs in gehuurde rijtuigen om het spektakel beter te kunnen zien. Het was een ongeorganiseerde chaos, maar het had een magnetische aantrekkingskracht.

In Istanbul, een stad die altijd al een smeltkroes van culturen was, weerspiegelde voetbal de spanningen en transformaties van die tijd. De traditionele grote drie belichaamden de groeiende drang naar modernisering en nationalisme. Daar tegenover stonden de Griekse clubs, met hun eigen identiteit en hun eigen tradities, maar tegelijkertijd zo verweven met het palette van de stad.

Dit kwam tot een abrupt einde in 1923. Het politieke akkoord tussen Turkije en Griekenland na de Grieks-Turkse Oorlog leidde tot de Grote Bevolkingsruil, die duizenden Grieken uit Istanbul verdreef. De stad werd nu een symbolische en fysieke grens tussen twee landen die een gezamenlijke geschiedenis hadden, maar nooit volledig in vrede met elkaar leefden. Dit was het moment waarop het Griekse voetbal uit Istanbul verdween. Maar in de jaren die volgden, leefde het verhaal van deze verdwenen clubs voort, niet alleen in Istanbul, maar ook in Griekenland.

PAOK Thessaloniki en AEK Athene dragen de erfenis van Istanbul met zich mee. Beide clubs zijn ontstaan uit de Griekse gemeenschap in de stad, toen overigens nog Constantinopel, en hun afkortingen weerspiegelen die oorsprong. PAOK’s naam, voluit Panthessalonikios Athlitikos Omilos Konstantinoupoliton2, is een eerbetoon aan de stad die ooit het centrum was van het Byzantijnse rijk.

AEK, opgericht door Griekse migranten uit Istanbul, staat voor Athlitiki Enosis Konstantinoupoleos3 en draagt de tweekoppige adelaar als symbool van de Paleologen, de laatste keizers van het Byzantijnse rijk. Zij regeerden over het keizerrijk van 1259 tot 1453, toen de Ottomanen de stad Constantinopel veroverden. De clubs representeren een gezamenlijke identiteit, geboren uit de rauwe realiteit van migratie en verlies.

De wortels van deze clubs liggen in het Istanbul van 1877, toen drie Griekse intellectuelen – K.D. Kostarakis, I.A. Zervoudakis en A.K. Stefopoulos – sportclub Clio oprichtten. In 1884 werd de club omgedoopt tot Hermes en later, in 1914, tot Pera Club, naar de historische wijk Pera. De bevolkingsuitwisseling maakte het bijna onmogelijk voor Griekse sportclubs in Istanbul om te overleven. Maar de Griekse migranten lieten zich niet ontmoedigen.

In hun nieuwe thuisland – of eigenlijk vaderland – richtten zij al snel nieuwe clubs op. Op 13 april 1924 kwamen Griekse atleten uit Istanbul samen in de Lux-sportwinkel in Athene. Daar verenigden zij hun krachten om AEK Athene te vormen. Een jaar later, in 1925, ontstond in Thessaloniki een zusterclub: AEK Thessaloniki. Beide clubs gebruikten de Dikefalos Aetos, de tweekoppige adelaar, als symbool.

De samenwerking binnen AEK Thessaloniki was echter van korte duur. Interne conflicten leidden tot een splitsing, waarna PAOK werd opgericht. Na verloop van tijd absorbeerde PAOK de overblijfselen van AEK Thessaloniki, en in 1929 was de fusie compleet. Twee Griekse clubs, beide geworteld aan de andere kant van de Egeïsche zee, met een verwijzing naar Constantinopel in de naam en het logo.

Ik hoorde dit verhaal voor het eerst van een van de mannen die ik bij een eetkraampje had ontmoet. Ik kwam voor köfte, maar bleef voor hun verhalen en de ouzo, en zij wezen me op de Turkse moskee en de Griekse kerk, het vlees op mijn bord en het anijsdrankje in mijn hand. Istanbul is van de Turken, zo meenden ze. Maar het is ook een beetje van de Grieken, de Armenen, de Joden. Een heel klein beetje. ‘Omdat ze dat van ons mogen.’

In Istanbul ging het leven door en bleef een deel van die verloren Griekse voetbaltijd voortbestaan, zelfs na de massale exodus. De Beyoğlu Sports Club, een overblijfsel van het ooit zo invloedrijke Pera Club, hield stand. Beyoğlu speelt al sinds 1964 niet meer op het hoogste niveau, maar toont desalniettemin hoe sport, migratie en identiteit onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Het was hier dat Lefter Küçükandonyadis zijn carrière begon, een van de grootste Turkse voetballers aller tijden, geboren uit een mengelmoes van Griekse en Turkse wortels.

Lefter, zoon van een Griekse visser en een Turkse naaister, groeide op in de nauwe straten van Büyükada, een eiland in de buurt van Istanbul. Als kind van de Griekse minderheid in Turkije belichaamde hij de spanning en schoonheid van een leven tussen twee culturen. Ondanks de pijnlijke geschiedenis van de bevolkingsuitwisseling tussen Griekenland en Turkije, was Lefter een geliefde figuur in beide landen, meer dan een voetballer. Hij was een brug.

Bij Fenerbahçe groeide Lefter uit tot een legende. Met 423 doelpunten in 615 wedstrijden en kampioenschappen veranderde hij de club in een instituut. Zijn bijnaam ‘de Professor’ dankte hij aan zijn slimme spelinzicht en verfijnde techniek. Fans zongen: ‘Ver Lefter’e, yaz deftere’. Geef het aan Lefter, en zet het in de boeken.

Maar Lefters is meer dan cijfers. Hij was de eerste Turkse speler die zijn geluk beproefde in Europa, bij Fiorentina en Nice. Hoewel hij geen grote successen boekte, opende hij de deur voor Turkse spelers om hun grenzen te verleggen. Zijn bescheidenheid bleef altijd opvallend. Toen hij vier keer scoorde in een trainingswedstrijd tegen Fenerbahçe’s eerste elftal, verdween hij stilletjes naar huis uit schaamte.

Zijn begrafenis in 2012 bracht een menigte op de been, met de Turkse en Fenerbahçe-vlag over zijn kist. Lefter zei ooit: ‘Ik droeg het shirt van Fenerbahçe niet op mijn lichaam, maar op mijn hoofd.’ Iets op je hoofd dragen betekent dat je het met de grootste eerbied behandelt. Het impliceert dat het niet zomaar iets fysieks is, maar iets heiligs, iets dat je boven alles plaatst.

Het spelen voor Fenerbahçe was voor Lefter meer dan een sportieve taak. Het was een eerbetoon, een plicht die hij met trots en respect vervulde. Voor hem ging het niet alleen om prestaties op het veld, maar ook om de waarden en trots van de club te vertegenwoordigen. Een leven, gewijd aan het spel en aan de hoop dat voetbal grenzen kan overstijgen.

Naast het Şükrü Saracoğlu Stadion staat een standbeeld van Lefter, een stille getuigenis van zijn nalatenschap. Ik maakte er een foto van, maar kon de Turkse woorden op de zuil niet lezen. Ik nam me voor dat terug in het hotel nog een keer te vragen aan iemand, maar mijn foto bleek onscherp en de woorden niet leesbaar. Ik liet het gaan en dacht er niet meer aan. Tot het verhaal van Yordi.

Met de Griekse exodus verloor Istanbul een culturele identiteit, een symbiose van landen, volkeren en talen. Maar de geschiedenis leeft voort in de symbolen van de stad, in de namen van de clubs die ooit in de schaduw van de Bosporus speelden. In Lefter. En misschien ook wel tussen de lijnen van de woorden die Yordi opschreef voor Hard Gras. De erkenning van wat verloren is.

[ P.S. ]

Voetbal in Turkije en Griekenland is een onuitputtelijke bron van mooie verhalen die identiteit en nationalisme op een prachtige manier samenbrengen. In de woorden van Yordi: ‘Voetbal [-geschiedenis] wordt verschrikkelijk slecht gedocumenteerd in Turkije.’ Maar wie zoekt, zal vinden – of ontvangt.

Te beginnen met deze documentaire over Turks-Cyprioten, die voetbal gebruikten in de strijd voor hun voortbestaan. To the Goal-Scoring Front. De documentaire onderzoekt aan de hand van pijnlijke en hoopvolle verhalen waarom zij voor voetbal kozen als middel van motivatie en organisatie, toen de aanvallen in de jaren vijftig begonnen.

De docu belicht de weinig bekende herinneringen van Turks-Cyprioten en onderstreept dat voetbal meer is dan een spel. Alle personages in de film zijn levende getuigen en helden van de gebeurtenissen die plaatsvonden tussen 1955 en 1974. Van de Cyprus Emergency tot de onafhankelijkscrisis en uiteindelijk de Groene Lijn, een VN-bufferzone op het eiland na de Turkse invasie.

Het is een Turkstalige documentaire, maar met de AI-gegenereerde ondertiteling van YouTube kom je heel ver en ik raad iedereen aan te kijken.

[ Steun mij ]

Doorkronkelen is een gratis nieuwsbrief die in stand wordt gehouden door lezers. Je kunt mij helpen door deze editie een like te geven. Zie het hartje onderaan. Dat helpt in het algoritme.

Nog fijner is het als je betalend abonnee wil worden. Voor € 5,- per maand steun je Doorkronkelen structureel. Je kunt natuurlijk ook eenmalig doneren. Zo help je mij om deze nieuwsbrief te blijven maken en in principe gratis te houden.

[ Wat heb je verder gemist? ]

De bosbranden in Los Angeles en omgeving hebben duizenden mensen dakloos gemaakt en voor miljarden aan vernielingen veroorzaakt. Ook voetballer Carlos Vela – hij stond van 2005 tot 2012 onder contract bij Arsenal, maar is daar nooit helemaal uit de verf gekomen, en was in het seizoen 2008/2009 overigens nog een tijdje afwezig wegens de uitbraak van de Mexicaanse Griep – is zijn huis in Malibu kwijt.

Het is een tragedie, voor alle betrokkenen, voor de daklozen, voor iedereen die daar woonde, mensen zoals jij en ik. Binnen enkele uren is je leven, alles dat je hebt opgebouwd, teruggebracht tot as. Het is onvoorstelbaar.

Maar ik hoop ook dat alle natuurrampen van de afgelopen maanden mensen nu eindelijk zullen aanzetten om klimaatverandering serieus te nemen. En verder te kijken naar anderen, wiens realiteit dit al tijden is. Want als ik dan Jamie Lee Curtis hoor zeggen dat LA eruit ziet als Gaza, dan denk ik, waar zijn we in hemelsnaam mee bezig? Om maar niet te beginnen over de ‘rich and famous’ met een geschat vermogen van miljoenen dollars die GoFundMe-linkjes delen zodat mensen aan hen kunnen doneren.

On a more positive note: hier zijn alle 11 goals van Carlos Vela voor Arsenal, gescoord tussen 2008 en 2011.

Het broertje van Calvin Bassey, Matthew, staat in het Verenigd Koninkrijk ook wel bekend als drillrapper Y.CB. Hij is de ‘younger’ – soort van protegé – van rapper CB, die in 2019 veroordeeld werd tot een gevangenisstraf van 23 jaar.

Zelf heeft Y.CB ook tijd doorgebracht in het gevang. Hij kreeg 20 maanden voor een incident met een zwaard, en is door rivaliserende bendeleden/drillrappers in zijn hoofd geschoten, neergestoken en bedreigd. Ook ging hij semi-viral in drillrap-kringen vanwege z'n ‘Impossible, I can't snitch’-filmpje. Inmiddels is hij weer op vrije voeten en houdt hij zich gedeisd. Maar in de Londense rapwereld snakt men naar nieuwe muziek van zijn hand. Oordeel zelf.

• Doorkronkelen is een nieuwsbrief van mij, Danielle Kliwon.

• Vraag/tip/foutje gezien? Laat het weten via danielle@kliwonder.nl.

• Wil je dat ik voor jou schrijf? Ik hoor graag van je!

• Volg mij via Bluesky of Twitter.

Een tijdje terug schreef ik voor de Volkskrant een stukje over de Italiaanse voetbalclub Como. Ik ben altijd veel te lang van stof, en in de krant is maar beperkt plek, dus ik schrapte uiteindelijk een paar passages. Waaronder onderstaande naar aanleiding van het derde faillissement van Como in twaalf jaar, over hoe de grootse dromen van provinciale clubs kapotgaan op de harde realiteit van moderne voetbalfinanciën.

[ Subject ]

Er was een tijd waarin het onmogelijke mogelijk leek. Kleine clubs, met een beperkte begroting en een trouwe achterban, konden de gevestigde orde verstoren. Met hard werken, loyaliteit en slimme tactieken doorbraken ze de muren van de financiële elite. Maar die tijd lijkt voorgoed voorbij. Het moderne voetbal is geen veld van gelijke kansen meer, het is een slagveld waar het gewicht van het kapitaal allesbepalend is.

In het Europa van vandaag blijven de verhalen van clubs met een rijke geschiedenis, diep geworteld in hun gemeenschap, maar zonder de middelen om zich te meten met de grote investeerders, zich herhalen. Deze clubs verdwijnen, langzaam maar zeker, van de radar. Niet door gebrek aan passie of prestatie, maar omdat ze simpelweg niet kunnen concurreren met de door kapitaal aangedreven giganten die de sport domineren. Wat ooit een plek voor het onverwachte was, een arena voor de underdog, is veranderd in een gesloten wereld waar alleen wie mee kan in de financiële ratrace nog iets te vertellen heeft.

De cijfers liegen niet. De kapitaalinjecties die in de topclubs worden gepompt, creëren een kloof die steeds groter wordt. Het is niet meer voldoende om gewoon een goed team te hebben, of een goed idee. Wat je nodig hebt, is geld. Veel geld. Dat geldt overigens ook voor makers, van journalisten en schrijvers tot podcasters, video-editors en artiesten. Sponsors, commerciële deals, tv-gelden: zij bepalen het lot van clubs. En voor de rest, de clubs die zich vasthouden aan de romantiek van hun verleden, is er geen plaats. Zij verdwijnen niet in een flits, maar traag, met de tragiek van een droom die langzaam vervaagt.

Drie faillissementen in twaalf jaar. Dat was het verhaal van Como. Het is de logica van het moderne voetbal. Kleine clubs worden niet alleen op het veld verslagen, maar ook op de boekhoudingen. Zonder de financiële middelen om de grote namen bij te benen, raken ze verder verwijderd van hun plaats aan de tafel van de elite. Want zeg eerlijk, wie zou willen investeren in een club zonder prijzenkast, zonder internationale allure, zonder de belofte van winst? De charme van een idyllisch gelegen stadion1 is voor toeristen, niet voor sponsors.

De ondergang is niet abrupt. Het is een sluipende, onvermijdelijke afbraak. Waar het ooit mogelijk was om te dromen van een wonderseizoen, is die illusie nu bijna verdwenen. De geschiedenis van clubs, de emotionele band met de gemeenschap – het maakt geen verschil. De enige maatstaf die telt is geld. En zonder dat, is er geen toekomst.

Het voetbal van vandaag is niet meer de sport van de massa. Het is het exclusieve domein van de rijken. En de kleine clubs? Ze vechten niet meer voor roem. Ze vechten voor hun overleving. En zelfs dat lijkt een gevecht dat ze niet kunnen winnen. Geld wint altijd. De meeste dromen zijn bedrog.

[ Steun mij ]

Doorkronkelen is een gratis nieuwsbrief die in stand wordt gehouden door lezers. Je kunt mij helpen door deze editie een like te geven. Zie het hartje onderaan. Dat helpt in het algoritme.

Nog fijner is het als je betalend abonnee wil worden. Voor € 5,- per maand steun je Doorkronkelen structureel. Je kunt natuurlijk ook eenmalig doneren. Zo help je mij om deze nieuwsbrief te blijven maken en in principe gratis te houden.

[ Wat heb je verder gemist? ]

Goede voornemens en mooie momenten. Doing the 92 is de odyssee van Daniel Storey langs alle clubs in de Engelse voetbalcompetitie in één seizoen. Op 2 januari ging hij naar Grimsby Town’s Blundell Park; ondertussen gaf Max Rushden advies aan voetbalfans – spoiler alert: steeds opnieuw winnen verandert je verwachtingen. Wees niet blasé over overwinningen. Ze zijn geen recht; een supercomputer2 heeft de uitslag van de Premier League voorspeld. Liverpool wordt kampioen met in totaal 97 punten, Arsenal tweede, Chelsea derde, en Nottingham vierde. We gaan het meemaken; op 1 januari was er geen schansspringen te zien op de NOS, maar gelukkig: NRC maakte een reportage.

• Doorkronkelen is een nieuwsbrief van mij, Danielle Kliwon.

• Vraag/tip/foutje gezien? Laat het weten via danielle@kliwonder.nl.

• Wil je dat ik voor jou schrijf? Ik hoor graag van je!

• Volg mij via Bluesky of Twitter.

1

Stadio Guiseppe Sinigaglia ligt aan de oevers van het Comomeer, aan de westelijke rand van het stadscentrum van Como.

Het idee om het schip van Theseus als metafoor in mijn roman te gebruiken leek aanvankelijk briljant: een perfecte manier om identiteit te onderzoeken. Het is een filosofische paradox die de vraag stelt: als elk onderdeel van een object vervangen wordt, blijft het dan hetzelfde object?

Maar zoals dat vaak gaat, nam mijn verhaal een wending die ik niet helemaal had voorzien – sorry, Lolies – en op dat punt besefte ik dat de filosofie van identiteit op zoveel meer manieren toepasbaar is dan enkel binnen de literatuur.

De complexiteit van identiteit – het begrijpen van de constante beweging en transformatie die we allemaal ervaren – is niet alleen een kwestie voor woorden op papier, maar een vraag die ons overal in het dagelijks leven confronteert, zelfs – of misschien zelfs, vooral – in de meest tastbare en ogenschijnlijk simpele dingen. Zoals voetbal.

Fijne jaarwisseling!

[ Subject ]

Voetbal, een voetbalteam en een voetballer: ze lijken op het eerste gezicht tastbaar en meetbaar. Shirts in clubkleuren, stadions vol gezang, spelers met statistieken en prijzen die in beton lijken gegoten. Maar net als de rivier van Heraclitus1 of het schip van Theseus2, zijn ze continu in beweging, altijd hetzelfde en toch nooit identiek. Het mysterie van hun identiteit ligt niet in wat ze zijn, maar in hoe ze worden waargenomen, beleefd en veranderd door tijd, context en perspectief.

Het voetbalteam als collectief geheugen

De identiteit van een voetbalteam lijkt een eenvoudige optelsom van kleuren, logo’s en een naam. Ajax is rood-wit. Madrid is wit. Maar wanneer het team van spelers wisselt, het stadion wordt vernieuwd en tactieken veranderen, is het team dan nog hetzelfde? Zoals bij Theseus’ schip vervangen we plank na plank – eerst een spits, dan een trainer, daarna een hele lichting talenten. Toch voelen de supporters diezelfde band, alsof het team nooit veranderd is. Waarom?

De kern van een voetbalteam is geen materiële constructie, maar een structureel geheugen, zoals psychologen het zouden noemen. Het is de gedeelde ervaring: de collectieve vreugde van een kampioenschap, de rouw van een verloren finale, de manier waarop de bal wordt rondgespeeld op een koude zondagmiddag. Het is, zoals Plutarch stelt, de perceptuele continuïteit3. Wat een team écht samenhoudt, is datgene wat niet verandert: de loyaliteit, de verhalen, de emotie.

De voetballer als proces, niet als object

Een voetballer lijkt een tastbaar fenomeen: een lichaam met snelheid, techniek en uithoudingsvermogen. Maar is een voetballer echt alleen dat? Of is hij een proces? Een voortdurende transformatie van kind tot ster, van belofte tot legende. Het kind dat ooit droomde op een pleintje in Lagos, wordt de prof met miljoenen fans. Maar als je naar dat kind kijkt, of naar de man op het veld, wie is hij dan echt?

Voetballers bestaan niet in isolatie. Ze zijn een projectie van wat wij in hen willen zien: de held, de rebel, de romanticus. Oscar Wildes woorden – ‘Most people are other people’ – klinken hier door. De voetballer is een spiegel waarin we onze eigen dromen en angsten zien. Hij is zichzelf én ons beeld van hem. En wanneer zijn carrière eindigt en een andere naam op zijn rug verschijnt, is hij dan verdwenen, of leeft hij voort in het geheugen van de club?

De paradox van identiteit

Zoals de rivier nooit dezelfde rivier is, verandert ook het spel zelf constant. Heraclitus zou zeggen dat deze constante verandering juist de kern van het voetbal is. Het tactische systeem van vandaag is morgen achterhaald. De sterspeler van gisteren is morgen een voetnoot. Maar deze veranderingen zijn geen bedreiging voor de identiteit van het voetbal; ze zijn de identiteit. Zonder verandering stopt de stroom en droogt de rivier op.

De spanning tussen continuïteit en transformatie maakt voetbal tot een universeel verhaal. Plato’s Idee van de perfecte vorm4 – het archetype van een voetbalwedstrijd, een team, een speler – is niet iets wat we ooit werkelijk bereiken. Maar het is dat ideaal dat ons richting geeft, dat ons laat dromen over de perfecte dribbel, de onmogelijke redding, de ultieme overwinning.

Wat voetbal ons leert over onszelf

Voetbal is een microkosmos van de menselijke ervaring. Het vraagt ons om stil te staan bij identiteit, niet als een statisch gegeven, maar als een dynamisch proces. Zoals bij Theseus’ schip maakt het niet uit hoeveel planken worden vervangen; wat blijft, is de essentie, het gedeelde verhaal. Voetbalclubs en hun spelers verbinden generaties, overstijgen tijd en ruimte, en herinneren ons eraan dat wie we zijn niet alleen wordt bepaald door wat we doen, maar door hoe we worden onthouden.

Misschien is voetbal – sport – daarom zo krachtig: het dwingt ons om de vraag te stellen die Plato stelde over de stoel, Heraclitus over de rivier en Plutarch over het schip. Wat maakt iets wat het is? En het antwoord – fluïde, tegenstrijdig, ongrijpbaar – is dat identiteit nooit één ding is. Het is een proces, een relatie, een herinnering. Het is, zoals Wilde suggereert, een mix van onszelf en al het andere dat ons raakt.

De identiteit van voetbal is niet de bal, niet de club, niet de speler. Het is de stroom van verandering en continuïteit die ons verbindt met iets groters dan wijzelf. Het is de rivier waar we allemaal ooit in stappen – dezelfde rivier, die nooit hetzelfde is.

[ Steun mij ]

Doorkronkelen is een gratis nieuwsbrief die in stand wordt gehouden door lezers. Je kunt mij helpen door deze editie een like te geven. Zie het hartje onderaan. Dat helpt in het algoritme.

Nog fijner is het als je betalend abonnee wil worden. Voor € 5,- per maand steun je Doorkronkelen structureel. Je kunt natuurlijk ook eenmalig doneren. Zo help je mij om deze nieuwsbrief te blijven maken en in principe gratis te houden.

[ Wat heb je verder gemist? ]

Ik heb de afgelopen dagen veel minder het sportnieuws gevolgd, dus ik ben niet helemaal op de hoogte van wat er allemaal gaande is. Wat ik wel weet is dat Victor Webenyama in Washington Square Park, New York, een paar potjes schaakte met liefhebbers – en hij nodigde mensen uit via zijn eigen Twitter.

Ook schreef Jonathan Wilson van The Guardian over hoe we in het tijdperk van synthese leven, waarin kleine variaties op de dominante tactische ideologie die ontstond door de rivaliteit tussen Guardiola en Klopp, de overhand nemen. Variaties op het Guardiola-model, noemt Wilson het.

Verder: ‘Hwang is onze Koreaan, niemand die hem nog kan verslaan! En zelfs niet Kim Jong-un kan daar nog wat aan doen. Hwang die maakt Feyenoord kampioen!’ Bart Vlietstra interviewde In-beom Hwang. LEUK!

Niet sportgerelateerd, maar wel hallucinant, Blair Witch-y, popcultureel en komisch hoogstaand. ‘Op een koude, regenachtige zaterdagochtend schrikt Hilversum even wakker, als twee grote spelers op de podcastmarkt zich melden voor een audiodocumentaire waarbij iedere tegel wordt omgekeerd. Er wordt gereisd per trein, er worden gebouwen bekeken, straten bezocht, fietsers gesignaleerd, en iconen besproken. Er wordt vrolijk gebabbeld over vergeten tv-sterren, of programma's die allang niet meer bestaan.’ The Media Park Project van Televisië. Ik kan het niet uitleggen, dit moet je ervaren. Een cadeautje van Alex Mazereeuw en Michel Doodeman.

• Doorkronkelen is een nieuwsbrief van mij, Danielle Kliwon.

• Vraag/tip/foutje gezien? Laat het weten via danielle@kliwonder.nl.

• Wil je dat ik voor jou schrijf? Ook dan hoor ik graag van je.

• Volg mij via Bluesky of Twitter.

Nadat ik voor Skip Intro samen met Alex Mazereeuw, Anke Meijer en Thijs Schrik mijn top tien favoriete tv-series van 2024 besprak – luister die podcast –, dacht ik, dit kan met sport ook.

Vandaar deze extra Doorkronkelen, die eigenlijk gewoon een lijstje is van de sportdocumentaires- en series waar ik in 2024 van heb genoten.

Fijne feestdagen!

P.S. Dit zijn mijn favoriete televisieseries van 2024:

1. Shogun (Disney+)

2. The Rings of Power (Seizoen 2) (Prime Video)

3. Slow Horses (Seizoen 4) (Apple TV+)

4. The Penguin (HBO Max)

5. The Bear (Seizoen 3) (FX/Disney+)

6. Rivals (Disney+)

7. The Day of the Jackal (SkyShowtime)

8. Renegade Nell (Disney+)

9. The Decameron (Netflix)

10. 3 Body Problem (Netflix)

[ Subject ]

10. Sprint (season 2) (Netflix)

Volg atleten van over de hele wereld en duik in de hoofden van topatleten die oefenen om de snelste persoon ter wereld te worden. Het biedt een insiderperspectief op de hoge inzet en mentale weerbaarheid van sprinters. Het tweede seizoen volgt de sprinters tijdens de Olympische Spelen in Parijs.

9. Ladies First (Netflix)

Deze sportdocumentaire in het Hindi volgt Deepika Kumari terwijl ze worstelt met de armoede en beperkte vrouwenrechten in haar geboorteplaats Ratu, India, en op 18-jarige leeftijd de beste vrouwelijke boogschutter ter wereld wordt.

8. The Unbreakable Tatiana Suarez (HBO Max)

De ontembare strijdlust van MMA-vechtster Tatiana Suarez wordt belicht in deze film over haar terugkeer na vier jaar blessureleed. Suarez overwon een gebroken nek en kanker, en werd kampioen in Mixed Martial Arts en een van de beste vechters ter wereld.

7. Receiver (Netflix)

Volgt vijf van de beste wide receivers van de NFL in de schijnwerpers gedurende het seizoen 2023-2024. Met onder meer Amon-Ra St. Brown (my baby), Deebo Samuels (heeft nu een dramatisch seizoen), Davante Adams (die spijt moet hebben van z'n trade) en Justin Jefferson. Ook George Kittle komt erin voor, maar die tel ik niet mee, want dat is en blijft gewoon een tight end.

6. The Offseason (via YouTube)

Volgt 11 NWSL-spelers terwijl ze twee weken in Miami trainen, samenwonen en ongecensureerde toegang bieden tot hun persoonlijke levens, rivaliteiten en ervaringen op het veld.

5. Federer: Twelve Final Days (Prime Video)

In deze film, die oorspronkelijk was bedoeld voor privégebruik, is het laatste hoofdstuk vastgelegd van de legendarische tenniscarrière van Roger Federer. Roger, zijn familie en zijn drie belangrijkste rivalen Rafael Nadal, Novak Djokovic en Andy Murray spelen hierin de hoofdrol.

4. Senna (Netflix)

Fictieve miniserie gebaseerd op het leven van Ayrton Senna da Silva, de Braziliaanse racelegende die drie keer het wereldkampioenschap Formule 1 won.

3. Sunderland Till I Die (season 3) (Netflix)

Luchtiger dan voorgaande seizoenen en maar drie afleveringen, maar het einde maakte het helemaal af voor mij. ‘Till the very end. Ik wilde meer.

2. Mr. McMahon (Netflix)

Vince McMahon is een polariserende, complexe man. Denk aan Bobby Knight, Donald Trump, Woody Hayes of George Steinbrenner. Maar als zakenman is hij een genie, eentje die professioneel worstelen compleet transformeerde. WWE beleefde recordhoogtes en verpletterende dieptepunten onder zijn leiding en hoewel deze docu begint als een puff piece, verandert het – mede door McMahon zelf – in een ongemakkelijke en ontluisterende zit die alle beschuldigingen gelijk verduidelijkt.

1. Quad Gods (HBO Max)

Quad Gods volgt het leven van een groep New Yorkers met quadriplegie1 die elkaar ontmoeten in een neuro-revalidatielaboratorium in het Mount Sinai Hospital en 's werelds eerste volledig quadriplegische esports-team oprichten. Wat een film.

[ Steun mij ]

Doorkronkelen is een gratis nieuwsbrief die in stand wordt gehouden door lezers. Je kunt mij helpen door deze editie een like te geven. Zie het hartje onderaan. Dat helpt in het algoritme.

Nog fijner is het als je betalend abonnee wil worden. Voor € 5,- per maand steun je Doorkronkelen structureel. Je kunt natuurlijk ook eenmalig doneren. Zo help je mij om deze nieuwsbrief te blijven maken en in principe gratis te houden.

[ Wat heb je verder gemist? ]

Om in de tv-sfeer te blijven: Hoop Dreams. Elke schooldag reizen de Afro-Amerikaanse tieners William Gates en Arthur Agee 90 minuten heen en terug van het centrum van Chicago naar St. Joseph High School in Westchester, Illinois, een overwegend blanke school in de buitenwijken die bekendstaat om de uitmuntendheid van het basketbalprogramma.

Gates en Agee dromen van NBA-sterrendom en met de steun van hun hechte families vechten ze tegen de sociale en fysieke obstakels die hen in de weg staan.

Misschien wel de allerbeste sportdocumentaire ooit, opgenomen in vijf jaar tijd en dertig jaar geleden uitgebracht. Een meesterwerk.

Gewoon te zien via YouTube.

• Doorkronkelen is een nieuwsbrief van mij, Danielle Kliwon.

• Vraag/tip/foutje gezien? Laat het weten via danielle@kliwonder.nl.

• Wil je adverteren in deze nieuwsbrief? Ook dan hoor ik graag van je.

• Volg mij via Bluesky of Twitter.

December is niet de maand van reflectie, het is de maand van chaos. Deadlines, familiedrama en de vraag of je nou écht nog een trui met sneeuwvlokken of een sneeuwpop nodig hebt – alles lijkt samen te komen in een grote maalstroom van ‘even dit nog’. Maar chaos is productief, toch?

In die geest presenteer ik je deze kleine gift guide: geen gezapige lijst met cadeaus waar niemand op zit te wachten, maar 14 ideeën waarmee je óf een kerstheld wordt óf je eigen verlanglijst een beetje interessanter maakt. Van voetbalboeken tot kunstvondsten – hier zit iets tussen voor elke Doorkronkelen-lezer. Of gewoon voor jezelf.

[ Subject ]

1. Rory Paints

Bij Rory Paints komen al mijn obsessies samen: voetbal (Erling Haaland), popcultuur (Timothee Chalamet als God-Emperor) en kunst. Want dat zijn de mokken, shirts, tekeningen, stickers en tassen van Rory: pure kunst. Volg hem op Instagram, geloof me, dit verrijkt je leven. En maakt je onsterfelijk met kerst.

2. Boek: ‘Black Arsenal’

Voetbal is meer dan louter een spel. Clive Chijoke Nwonka duikt in de gelaagde relatie tussen ras, klasse en voetbalcultuur, en vertelt hoe Arsenal een spiegel werd voor bredere maatschappelijke veranderingen. Geen nostalgisch verhaal over goals en glorie, maar scherpe essays over identiteit en hoe een voetbalclub een baken kan worden voor een gemeenschap. Perfect voor de lezer die sport wil begrijpen als meer dan 90 minuten.

3. Unwanted FC

‘One man's trash, is another man's treasure’ zo zeggen de heren van Unwanted FC zelf. Van afgedankte voetbalshirts maken zij tassen, laptopsleeves en méér. Mode en duurzaamheid ontmoeten voetbal. En het mooie is: je kunt je eigen oude shirt gebruiken.

4. Keepershirt van Llantwit Major FC

Er is geen club met een iconischer shirt dan het Welshe Llantwit Major FC. Niet eens het palingshirt van Volendam komt in de buurt bij de Fish & Chips van de keeper van Llantwit. Voor de liefhebbers die van kitsch houden en humor hebben. Check ook hun keepershirts van eerdere seizoenen. Gegarandeerd dat je er meer cadeau wilt doen.

5. Boek: ‘Godwin’

De roman van Joseph O'Neill vertelt de odyssee van twee broers die de wereld oversteken op zoek naar een Afrikaans voetbalwonderkind dat hun lot zou kunnen veranderen. Een erfenis van het kolonialisme in de context van familieliefde, wereldwijd kapitalisme en het dromende individu, met voetbal als verbindende factor.

6. Mitre Scriball Ooodles

Een mini-voetbal waar je zelf op kunt tekenen. Of de kleintjes op kunt laten tekenen. Ervaring leert dat het vaak kneiterlelijke ballen worden waarmee je in het openbaar niet gezien wilt worden, maar het tekenen zelf is ontzettend leuk en het gaat natuurlijk om de kerstgedachte.

7. Art of Football

Upcycling is enorm trendy in de modewereld, en aangezien de voetbalwereld steeds meer verweven raakt met de modewereld, is het niet vreemd dat upcycling ook in de voetbalwereld – je raadt het al – enorm trendy is. Net als Unwanted FC doet Art of Football daaraan mee, met heerlijk resultaat. Van sweater en t-shirt tot prints en petten: ze hebben het allemaal.

8. Boek: ‘The Big Book of Football by MUNDIAL’

Een megaboek over alles dat te maken heeft met voetbal – van lingo en stadions tot de beste spelers, meest iconische goals en historische momenten – versierd met kleurrijke en opgewekte illustraties. Een feest in je boekenkast.

9. 5 Points voetbaleditie

Denk 30 seconds, maar dan over voetbal. Zo vat je deze game wel samen. Lijstjes, quizvragen, uitbeelden en raden, en een beperkt aantal seconden om het allemaal te doen. Menig avondje doorgebracht met dit bordspel en helaas vaker verloren dan gewonnen van Sam, maar dat mocht de pret niet drukken.

10. Infinite Football (Fotbal Infinit)

Een van mijn favoriete documentaires, inmiddels alweer zes jaar oud, maar ik heb 'm eindelijk gevonden op dvd, dus gelijk cadeau gedaan aan mezelf. In een Roemeense provinciestad woont een man die al jaren pleit voor radicaal nieuwe voetbalregels. De vorm van het veld, de buitenspelregel, alles moet op de schop om de bal meer vrijheid te geven. Zijn naam? Laurentiu. Documentairemaker Corneliu Porumboiu raakte gefascineerd door hem en maakte een film die gaat over voetbal, een politiek utopia, filosofie, verbeteringen, monologen en vragen, eigenaarschap, en uiteindelijk toch ook weer over voetbal. Meesterwerk.

11. FC Versailles

De voetbalshirts van FC Versailles zijn fenomenaal. Kappa toont maar weer eens dat ze koningen zijn. Zowel het thuis- als uitshirt zijn om door een ringetje te halen en zouden niet misstaan in Chateau Versailles.

12. Boek: ‘Warming Up’

De afgelopen jaren hadden professionele atleten zuurstoftanks nodig om te kunnen spelen tijdens het bosbrandseizoen in Californië. Spelers stortten in en het spel werd stilgelegd vanwege de hitte en de rook van de bosbranden tijdens de Australian Tennis Open. Skioorden in de Alpen zijn veranderd in spooksteden. Golfbanen zinken weg in de zee. De sportwereld heeft een nieuwe vijand: klimaatverandering.

13. Art by Arjo

Yusef Arjo is een voetbalkunstenaar. Hij tekent geweldige prenten van (onder meer) Britse stadions die in ieder huis niet zouden misstaan. Hij maakt alles met de hand, en iedere keer dat hij een nieuwe prent post op Instagram valt m'n mond open.

14. Boek: ‘Existentialisme is humanisme’

Jean-Paul Sartre wordt vaak geciteerd met de uitspraak: ‘In voetbal is alles ingewikkeld door de aanwezigheid van de tegenstander.’ Zijn existentialisme sluit opvallend goed aan bij voetbal, dat laat zien hoe complex en onvoorspelbaar het leven is door de interacties en keuzes die spelers moeten maken. Uiteindelijk benadrukt het de noodzaak om betekenis te vinden – of in dit geval, de schoonheid van het spel – te midden van chaos en competitie.

Bonus:

Met Piro zit je altijd goed. Of je nu voor een poster, print of kledingstuk gaat. En je kunt natuurlijk ook een betaald abonnement op Doorkronkelen cadeau geven. Al is dat vooral een cadeau aan mij.

[ Steun mij ]

Doorkronkelen is een gratis nieuwsbrief die in stand wordt gehouden door lezers. Je kunt mij helpen door deze editie een like te geven. Zie het hartje onderaan. Dat helpt in het algoritme.

Nog fijner is het als je betalend abonnee wil worden. Voor € 5,- per maand steun je Doorkronkelen structureel. Je kunt natuurlijk ook eenmalig doneren. Zo help je mij om deze nieuwsbrief te blijven maken en in principe gratis te houden.

[ Wat heb je verder gemist? ]

Verder werd oud-Manchester City-speler Mikheil Kavelashvili benoemd tot president-elect in Georgië, terwijl de hevige protesten in het land doorgaan;

werden de Vancouver Whitecaps te koop gezet;

is oud-voetballer Li Tie veroordeeld tot een gevangenisstraf van 20 jaar voor corruptie – zo lastig te onderscheiden van ‘guanxi’, de praktijk van het aanspreken van connecties om gunsten veilig te stellen in persoonlijke relaties, met name in de Chinese zakencultuur, vergelijkbaar met het ‘old boy network’ in westerse samenlevingen;

zijn de kwalificatie-poules voor het WK 2026 bekend – de poule van Nederland hangt af van hun resultaat tegen Spanje;

en deed het sportwetenschappelijke Okkulo onderzoek naar de baten van trainen in het donker. De resultaten publiceerden ze afgelopen maand.

• Doorkronkelen is een nieuwsbrief van mij, Danielle Kliwon.

• Vraag/tip/foutje gezien? Laat het weten via danielle@kliwonder.nl.

• Wil je adverteren in deze nieuwsbrief? Ook dan hoor ik graag van je.

• Volg mij via Bluesky of Twitter.

In de nieuwsbrief van afgelopen vrijdag benoemde ik het kort, maandag had ik het erover met Vincent Schildkamp en Robert Maaskant bij Langs de Lijn, en vandaag besloot ik er toch iets over te schrijven: het WK 2034 in Saoedi-Arabië.

De hypocrisie ontgaat mij niet. Het WK in Qatar heb ik ook gekeken, ik maakte er zelfs een dagelijkse podcast over, schoof aan bij Studio Sport. Ik zat op de bank met vrienden, bier en pombars te kijken naar de finale. Net als velen van jullie. Het is voetbal, het is ons spel. Maar dit voelt anders. Hier knaagt er iets, een gevoel dat we iets groter laten gebeuren. Iets wat niet meer terug te draaien is.

Want laten we eerlijk zijn, hoe vaak krijg je de kans om het tij te keren? Om als fans, spelers, en zelfs bonden te zeggen, genoeg is genoeg? De toewijzing van het WK 2034 voelt als een laatste waarschuwingsschot. Een regime dat mensenrechten schendt, arbeidsmigranten uitbuit, en kritiek smoort, transformeert de sport in een schijnwereld waarin alleen geld en macht regeren. En wij? Wij kijken toe. Nog even. Misschien te lang.

Dus ja, ik keek ook. Maar wat als we samen besluiten dat dit de grens is? Wat als we zeggen dat dit het moment is om te kiezen: zijn we fans die alles slikken, of zijn we fans met een stem? Misschien is het al te laat. Maar misschien, heel misschien, is dit de laatste kans om te laten zien dat voetbal van ons allemaal is. En dat wij meer zijn dan passieve toeschouwers in een stadion dat nooit van ons is geweest.

(en complimenten aan Trouw, voor de consistente berichtgeving voor, tijdens en na het WK in Qatar, en nu ook weer rond deze toewijzing)

[ Subject ]

Een woestijnland dat transformeert in een sportwalhalla, met glinsterende stadions en grootse beloften van vooruitgang. Het lijkt een sprookje. Maar wie beter kijkt, ziet geen verhaal van ontwikkeling, maar een blauwdruk van een wereld waarin geld de enige stem heeft die telt.

Het toewijzen van het WK 2034 aan Saudi-Arabië, niet na een stemronde maar met een knik van instemming, is geen geïsoleerd incident. Het is een signaal van een nieuwe realiteit waarin macht, moraal en onafhankelijkheid niet meer in balans zijn.

De snelheid waarmee Saudi-Arabië de sportwereld heeft geïnfiltreerd, is duizelingwekkend. In 2024 verdrievoudigde het aantal Saudische sponsordeals in internationale sport bijna tot 910. De cijfers vertellen een verhaal van meedogenloze ambitie, ondersteund door een staatsapparaat dat sport niet ziet als doel, maar als middel. De Saudische tactiek? Een combinatie van miljardeninjecties en strategische samenwerkingen, die sportbestuurders afhankelijk maken en kritische stemmen marginaliseren.

Een Potemkin-dorp van vooruitgang

De aanloop naar het WK 2034 illustreert perfect hoe deze strategie werkt. Met een plotselinge opening van de biedingstermijn van slechts 25 dagen, werden mogelijke concurrenten buitenspel gezet – concurrenten die eigenlijk in 2030 al buitenspel waren gezet, door die editie door drie continentale voetbalbonden (Uefa, Caf, Conmebol) te laten organiseren, waardoor alleen Azië en Oceanië overbleven om te hosten. Australië had niet eens de kans om na te denken over een mogelijk bid – binnen 25 dagen een bid opzetten is pure waanzin – en trok zich terug. Saudi-Arabië had zijn bid natuurlijk al klaar liggen. Deze schijn van een eerlijk proces werd vervolgens ingekleurd door een ‘onafhankelijk’ mensenrechtenrapport, opgesteld door AS&H Clifford Chance, een advocatenkantoor met diepe financiële banden met Riyad. Het rapport negeerde fundamentele kwesties, zoals de uitbuiting van arbeidsmigranten, en presenteerde een aangepaste versie van de realiteit die net geloofwaardig genoeg was voor Fifa’s bestuursleden.

De hoogste score ooit – 419,8 op 500 – werd toegekend aan een bod waarin 11 van de op papier prachtige stadions nog niet eens bestaan. Het contrast met eerdere edities is schrijnend. Waar landen als Brazilië en Zuid-Afrika jarenlang onder een vergrootglas lagen, glibberde Saudi-Arabië zonder echte controle door de ‘rigoureuze’ selectie. Het is alsof de façade belangrijker is geworden dan de inhoud, een reflectie van de bredere sportwereld die steeds meer lijkt op een Potemkin-dorp1.

De portemonnee bepaalt

Wat we zien, is geen simpel geval van corruptie, maar een systemische verschuiving. Sport wordt een handelswaar. Memoranda van overeenstemming, zoals de 48 die Saudi-Arabië dit jaar met andere voetbalbonden sloot, lijken symbolisch, maar bieden directe toegang tot besluitvormers in stemprocessen. Deze verwevenheid van financiële en politieke macht doet de vraag rijzen: hoe onafhankelijk is de sportwereld nog?

Maar dit probleem is groter dan voetbal. De strategieën die hier worden toegepast, zijn ook herkenbaar in andere domeinen. Denk aan cultuur, technologie, energie. Het model van Saudi-Arabië – investeer, controleer en dicteer – wordt een sjabloon voor een wereld waarin geld niet alleen invloed koopt, maar ook de spelregels herschrijft. En wat gebeurt er als die spelregels geen ruimte meer laten voor ethiek of tegenstemmen?

Een precedent wordt geschapen

Stel je een wereld voor waarin de grootste beslissingen niet meer gaan over wat goed is voor mensen, maar over wat het meeste oplevert voor investeerders. Waar activisten worden vervangen door marketingcampagnes die progressie simuleren. Waar sportevenementen niet meer verenigen, maar het morele kompas verzwakken van de miljarden kijkers die zich blindstaren op glimmende stadions en perfecte grasmatten.

Het gevaar ligt niet in één WK of één sponsorcontract. Het zit in het precedent dat wordt geschapen. Als een autocratisch regime erin slaagt de sportwereld naar zijn hand te zetten, wat houdt het dan tegen om hetzelfde te doen in de politiek, in media, in technologie? Heimelijke beïnvloeding, zou de AIVD het noemen. Laat dat heimelijk ondertussen maar weg.

Geld als enige stem

De realiteit is dat Saudi-Arabië niet alleen werkt vanuit macht, maar ook vanuit onze passiviteit. Iedere toeschouwer, iedere fan die klakkeloos meegaat in het narratief, geeft impliciete goedkeuring. Het is verleidelijk om te denken dat deze veranderingen onvermijdelijk zijn, maar ze worden mogelijk gemaakt door het ontbreken van weerstand.

We hoeven geen wereld te accepteren waarin alleen geld spreekt. Wat sport, en bij uitbreiding onze samenleving, nodig heeft, zijn transparantie, kritische stemmen en de moed om nee te zeggen. Niet omdat het makkelijk is, maar omdat het alternatief onacceptabel is. Want als de stem van het geld uiteindelijk de enige stem is die overblijft, wat zegt dat dan over ons?

[ Steun mij ]

Doorkronkelen is een nieuwsbrief die in stand wordt gehouden door lezers. Je kunt mij helpen door deze editie – als je het leuk vond – een like te geven. Zie het hartje onderaan. Dat helpt in het algoritme.

Nog fijner is het als je betalend abonnee wil worden. Voor € 5,- per maand steun je Doorkronkelen structureel. Je kunt natuurlijk ook eenmalig doneren. Zo help je mij om deze nieuwsbrief te blijven maken en in principe gratis te houden.

[ Wat heb je verder gemist? ]

De corruptie van de Fifa is stuitend. Kijk bijvoorbeeld naar de 1 miljard dollar televisie deal die is gemaakt met DAZN voor het WK voor clubs. Niemand wilde die rechten hebben, Fox bood tien miljoen euro voor de Amerikaanse rechten, maar hier komt Dazn dat wel even een astronomisch bedrag ophoest ver boven marktwaarde. Voor als je Dazn niet kent, dat is het bedrijf dat de ooit zo fijne NFL Game Pass volledig heeft verpest. Het bedrijf dat sinds 2019 ieder jaar miljoenen dollars verlies draait. En het bedrijf waarin de Saudi's minimaal tien procent aandeel willen kopen.

Na Erik ten Hag is nu ook Dan Ashworth de laan uitgestuurd door Sir Jim Radcliffe. Manchester United is aan de ontslagpremies van beiden zowat evenveel geld kwijt als ze hadden bespaard door 250 medewerkers te ontslaan en Sir Alex Fergusons semi-symbolische contract te ontbinden. Het lijkt alsof de club het slachtoffer wordt van de ambitie van de INEOS-baas.

De Engelse scheidsrechtersbond heeft David Coote ontslagen. De scheids kwam in opspraak nadat er filmpjes opdoken waarin te zien was dat hij – allegedly – coke snoof en Liverpool-trainer Jurgen Klopp beledigde. Daar kwamen geruchten van matchfixing bij, waardoor uiteindelijk zijn neutraliteit en onpartijdigheid –niet onbelangrijk voor een scheidsrechter – in het gedwing kwamen. The Athletic maakte een reconstructie.

Er wordt veel gescoord in de nieuwe opzet van de Europese competities. Die 9-2 van Bayern tegen Dinamo Zagreb staat nog vers in het geheugen, maar het was niet het enige doelpuntenfestijn. Na vijf ronden bedraagt het gemiddelde verschil tussen winnende en verliezende teams 2,03 doelpunten. In dezelfde fase van vorig seizoen was het verschil 1,39. Komt dat door het nieuwe format of gaat er een diepere reden achter schuil?

Geen voetbal, maar voor het geval je het had gemist: in navolging van de rapporten die uitkomen over de genocide die Israël pleegt in Palestina heeft Remco Evenepoel de Palestijnse vlag en de watermeloen-emoji toegevoegd aan zijn Instagram bio. Sport en politiek, al eeuwenlang verbonden.

• Doorkronkelen is een nieuwsbrief van mij, Danielle Kliwon.

• Vraag/tip/foutje gezien? Laat het weten via danielle@kliwonder.nl.

• Wil je adverteren in deze nieuwsbrief? Ook dan hoor ik graag van je.

• Volg mij via Bluesky of Twitter.

Een stadion vol zingende fans, een terras waar mensen samen juichen voor hun team, een plek waar iedereen welkom is – dat is het beeld van sport dat we graag koesteren. Maar steeds vaker blijkt dat die openheid een illusie is. Gatekeeping, het bewaken van wie wel en niet mag toetreden tot de gemeenschap van supporters, sluit deuren. Het werpt onzichtbare grenzen op die bepalen wie ‘echt’ genoeg is om erbij te horen.

Die gesloten deuren zijn een herkenbaar fenomeen in onze samenleving, waarin discussies over wie welkom is en wie niet steeds vaker de headlines domineren. Net zoals gatekeeping in het supporterschap draait om wie toegang krijgt tot een gedeeld gevoel van trots en zogenoemde identiteit, van status en beter zijn dan een ander, zien we ditzelfde mechanisme terug in bredere maatschappelijke debatten. Wie mag binnenkomen? Wie hoort er écht bij? En waarom is dat ‘binnen’ zo kostbaar dat het koste wat kost ‘bewaakt’ moet worden?

Ook binnen het voetbal zien we gatekeeping, bijvoorbeeld in de manier waarop bepaalde groepen systematisch worden buitengesloten. Supporters die niet voldoen aan het stereotype van de ‘authentieke’ fan1 – vaak een witte, heteroseksuele man – worden regelmatig gemarginaliseerd. Mensen van kleur, de LHBTQ+-gemeenschap, en vrouwen die zich uitspreken over hun liefde voor het spel worden geconfronteerd met vragen, sceptische blikken, en zelfs haat. Hun passie wordt gewantrouwd, alsof ze zich moeten bewijzen voor een sport die van iedereen zou moeten zijn.

De vraag wie mag toetreden tot de supportersgemeenschap is in feite een vraag over identiteit en macht. Het sluit uit wat niet binnen de norm past, net zoals bredere maatschappelijke gatekeeping mensen buitensluit op basis van kleur, afkomst, religie, geaardheid of gender. Dit mechanisme dwingt ons na te denken over wat het betekent om een gemeenschap te zijn, en voor wie die gemeenschap bedoeld is. Voetbal, met al zijn passie en strijd, is een spiegel voor onze samenleving – maar soms is het een spiegel waarin we onszelf liever niet willen zien.

[ Subject ]

Gatekeeping is geen nieuw fenomeen. Het speelt in tribunes en stadions, in huiskamers en online fora. Wie is écht een fan? Wie is dat niet? Wat maakt iemand een waardige supporter? Als je geen seizoenkaart hebt, telt je mening dan wel? En als je in Jakarta of New York woont en je club alleen via een scherm kent, ben je dan minder fanatiek? Dit zijn vragen die niet alleen het voetbal domineren, maar ook een bredere maatschappelijke onderstroom weerspiegelen. Authenticiteit is het kapitaal van onze tijd. En gatekeeping is het hek dat bepaalt wie erbij mag en wie niet.

Supporterschap gaat over verbondenheid: met een club, een stadion, een gemeenschap. Maar het probleem ontstaat wanneer die verbondenheid wordt gebruikt als wapen om anderen uit te sluiten. Stadionbezoekers zien zichzelf vaak als de ultieme beschermers van een club. ‘Wij zijn er altijd, door weer en wind,’ zeggen ze. Het is waar: een tribune vol schreeuwende fans in weer en wind draagt iets van rauwe romantiek in zich. Maar wie bepaalt dat die romantiek alleen toegankelijk is voor wie fysiek aanwezig is?

Social identity theory

Gatekeeping binnen het supporterschap is te begrijpen vanuit de Social Identity Theory van Henri Tajfel en John Turner (1986). Volgens deze theorie zoeken mensen naar sociale groepen waarin ze zichzelf kunnen herkennen en waarmee ze zich kunnen identificeren. Een club wordt meer dan een team; het wordt een deel van je identiteit.

Dit proces gaat gepaard met een scherpe scheiding tussen ‘wij’ en ‘zij’. Dat uit zich in rivaliteit met andere clubs, maar ook een ‘wij’ en ‘zij’ binnen de eigen gelederen. Supporters die al langer verbonden zijn aan een club – door seizoenskaarten, aanwezigheid in stadions of diepe historische kennis – zien zichzelf als in-group. Nieuwkomers, of fans die zich niet conformeren aan bepaalde ongeschreven regels, worden out-group. Het gatekeepen ontstaat omdat de in-group zich wil onderscheiden en beschermen. ‘Wij zijn de echte fans,’ zeggen ze impliciet, ‘en jullie niet.’

De ander verkleinen om status te vergroten

Tajfel en Turner benadrukken dat deze dynamiek niet alleen draait om groepsgevoel, maar ook om status. Het gatekeepen van supporterschap wordt zo een manier om de eigen status te vergroten en die van anderen te verkleinen. Dit verklaart waarom veel fans zo fel kunnen reageren op anderen die claimen hun club te steunen zonder dezelfde ‘authenticiteit’ te bezitten. Het is een verdediging van een identiteit die nauw verweven is met trots en erkenning. En tegelijkertijd is het ook een beetje triest, dat supporterschap tot een soort statussymbool wordt vermaakt, waarbij sommigen zich verheven voelen boven anderen door te claimen dat hun loyaliteit, kennis, of aanwezigheid ‘echter’ is.

Het is alsof het stadion, of misschien zelfs de club zelf, een exclusieve club wordt waarin toegang bepaald wordt door ongeschreven regels: hoe vaak je een wedstrijd bezoekt, hoe lang je al fan bent, of hoe goed je de clubgeschiedenis kent. Maar het meest schrijnende is hoe dit mechanisme mensen uitsluit op basis van factoren die niets met voetbal te maken hebben – zoals huidskleur, gender, of seksuele geaardheid.

Je zou kunnen stellen dat deze dynamiek voortkomt uit onzekerheid. Fans zoeken houvast in hun identiteit als supporter, en door anderen uit te sluiten, bevestigen ze hun eigen plek in die hiërarchie. Maar is het niet ontzettend droef dat iets zo universeels en verbindends als voetbal – dat miljoenen mensen wereldwijd verenigt – wordt gebruikt als een instrument om anderen kleiner te maken?

Morele zuiverheid tonen

Sommige ultra-groepen zijn heel duidelijk in het gevoel van ‘wij’. Toegang tot hun gemeenschap vereist rituelen: het kennen van liederen en regels, het dragen van specifieke kleding, een absolute trouw aan de club. Het heeft iets bijna religieus. Maar deze exclusiviteit heeft een schaduwzijde: er ontstaat een hiërarchie waarin de nieuwkomer geen kans krijgt om zich te bewijzen. Loyaliteit wordt niet langer verdiend, maar opgeëist voordat je überhaupt mag meedoen.

Online is het niet anders. Discussies op platformen zoals Twitter en online forums ontaarden al snel in een competitie wie het meest ‘echt’ is. Je moet niet alleen je clubgeschiedenis kennen, maar ook een morele zuiverheid tonen. Het lijkt alsof je altijd onder vuur ligt: ben je kritisch, dan ben je een nep-fan; ben je té positief, dan ben je een blinde volger. Het is een minefield waar vooral jonge fans zich vaak geïntimideerd voelen.

Het raakt héél vluchtig aan het concept van performativiteit (1990), zoals beschreven door Judith Butler. ‘De wereld wordt gevormd door de manier waarop we over de wereld spreken.’ Authentiek supporterschap wordt gezien als iets dat je bent, doet, uit en performed. Je moet je authenticiteit actief tonen: door je aanwezigheid in het stadion, je kennis, je posts op sociale media. Gatekeeping functioneert als een voortdurende test: toon je genoeg passie, trouw en kennis om erbij te horen?

Deze performativiteit verklaart waarom online discussies over authenticiteit zo explosief zijn. Een performance van het zelf wordt herhaald en is afhankelijk van een sociaal publiek, aldus Butler. Het is niet genoeg om te zeggen dat je fan bent; je moet dat bewijzen aan de hand van gedrag en symbolen. Dit zorgt voor een toxische dynamiek waarin het supporterschap wordt gereduceerd tot een wedstrijd om wie het hardst zijn loyaliteit kan bewijzen. En o wee, foei als je mening afwijkt. Alsof voetbal – net zoals populaire cultuur an sich – niet een enorm subjectieve ervaring is.

Het kapitaal van authenticiteit

Wat dit gatekeepen zo boeiend maakt, is hoe het de bredere maatschappij reflecteert. In een wereld waar authenticiteit steeds schaarser lijkt, wordt het gekoesterd als een waardevol goed. Dit zien we niet alleen in het voetbal, maar ook in bijvoorbeeld muziek, mode en zelfs politiek. Je bent geen échte Amsterdammer als je de stad niet kende voor de influx van toeristen. Je bent geen échte muziekliefhebber als je de obscure B-kantjes van een band niet kent. Het verlangen naar authenticiteit – en de behoefte om het te bewaken – is een reactie op een samenleving die steeds globaler, digitaler en vluchtiger wordt en doet denken aan Pierre Bourdieu’s idee van cultureel kapitaal: de waarde die we hechten aan kennis en ervaring, niet per se omdat het intrinsiek belangrijk is, maar omdat het ons status verleent.

Binnen het voetbal zie je dit mechanisme op volle kracht. Het bijwonen van een wedstrijd in het stadion of uitwedstrijden bezoeken worden een symbool van authenticiteit, een manier om jezelf boven anderen te plaatsen. Dit soort kapitaal is niet universeel toegankelijk. Niet iedereen heeft de middelen om het stadion te bezoeken, zeker niet als ticketprijzen blijven stijgen. Denk aan supporters met minder middelen, met een zichtbare of onzichtbare beperking, of internationale fans bijvoorbeeld, die vaak alleen digitale toegang hebben tot een club, en hierdoor worden hierdoor uitgesloten van de gemeenschap. Tegelijkertijd versterkt dit de macht van de insiders: zij bepalen de regels van het spel en zetten de buitenstaanders op achterstand. Dit kostbare goed is van ons, en jij mag het niet.

Stadion als stabiel ankerpunt

Maar wat zegt het over ons dat we zo bezig zijn met wie erbij mag horen? Misschien is het een reactie op een wereld die steeds vluchtiger en meer gefragmenteerd wordt. In een tijd waarin verbinding via sociale media vaker oppervlakkig dan diep is, klampen we ons vast aan plekken waar we wél diepgaande verbondenheid voelen. Het stadion is één zo’n plek. Het is logisch dat mensen dat willen beschermen.

In dit opzicht sluit gatekeeping ook aan bij Zygmunt Bauman’s concept van liquid modernity (2000). In een wereld waarin alles snel verandert, zoeken mensen naar stabiele ankerpunten. Een club kan zo’n ankerpunt zijn: een vaste gemeenschap in een wereld vol onzekerheid. Gatekeeping wordt dan een poging om die stabiliteit te beschermen tegen het verlies van betekenis. Maar exclusiviteit staat haaks op wat voetbal in essentie is: een universeel spel.

Een open deur

Ik geloof overigens niet dat gatekeeping supporterschap ten goede komt. Het berooft voetbal van zijn meest krachtige eigenschap: toegankelijkheid. Iedereen moet het recht hebben om verliefd te worden op een club, ongeacht of die liefde ontstaat door het zien van een historische wedstrijd of een video online. Die nieuwkomers zijn misschien geen ‘locals’, maar ze brengen nieuwe verhalen, nieuwe passie. Voetbal is een gemeenschap die groeit door zijn deuren open te zetten, niet door ze dicht te gooien.

Het is aan ons als fans om te kiezen welk soort gemeenschap we willen zijn. Een exclusieve club waar status belangrijker is dan liefde voor het spel? Of een open huis waar elke fan, nieuw of oud, welkom is? En dat is niet alleen een vraag voor het voetbal, maar een vraag voor ons allemaal.

[ Steun mij ]

Doorkronkelen is een gratis nieuwsbrief die in stand wordt gehouden door lezers. Je kunt mij helpen door deze editie een like te geven. Zie het hartje onderaan. Dat helpt in het algoritme.

En als je het kunt missen, hoop ik dat je betalend abonnee wil worden. Voor € 5,- per maand help je me om Doorkronkelen – waar ik verder niet aan verdien – voort te zetten. Je kunt ook eenmalig doneren!

[ Wat heb je verder gemist? ]

Aan het begin van het seizoen kwam het boek Black Arsenal uit, een 306 pagina’s tellende ontdekkingsreis langs voetbal en zwarte Britse culturele geschiedenis. Voor De Volkskrant schreef ik er een stuk over, over representatie en identiteit. Maar vooral over het gevoel van thuiskomen.

Terwijl Fiorentina en Inter steggelden om een VAR-check, zakte Edoardo Bove naar de grond. Hij bleef even steunen op een knie, gebruikte zijn handen om zijn evenwicht weer te bewaren. Hij stond weer op, nam een paar stappen, en zakte toen naast Hakan Calhanoglu in elkaar. Zijn ineenstorting, zo schrijft The Guardian, was een nieuwe les over wat er echt toe doet in het leven.

In Guinee kwamen 56 mensen om het leven bij een voetbalwedstrijd. Nadat er onenigheid was over een beslissing van de scheidsrechter, brak er onrust en chaos uit, waarna tientallen mensen in de verdrukking kwamen. Onder hen ook kinderen.

We weten inmiddels met volledige zekerheid dat het WK voetbal van 2034 in Saudi-Arabië zal plaatsvinden, ergens tussen oktober en april. De Saudi zijn zich daar al op aan het voorbereiden. Het land heeft meer dan 900 sponsorovereenkomsten en tientallen formele overeenkomsten gesloten met voetbalbonden, ter voorbereiding op de controversiële kroning als gastheer van het WK van 2034. In het verlengde daarvan schreef Trouw over hoe ‘sport wordt gekaapt door autocratische regimes en politieke agenda’s.’ Wat betekent dat voor de sport? Een ding dat we wel weten, is wat zo'n WK voor arbeidsmigranten betekent. Dat hebben we namelijk een paar jaar geleden al gezien in Qatar. Maar menselijke opoffering blijft blijkbaar noodzakelijk.

En om nog even bij het WK te blijven hangen: in de zomer van 2026 barst het voetbalgeweld los in Canada, Mexico en de Verenigde Staten. Hoe verstandig is een zomers WK voetbal in Midden- en Noord-Amerika?

• Doorkronkelen is een nieuwsbrief van mij, Danielle Kliwon.

• Vraag/tip/foutje gezien? Laat het weten via danielle@kliwonder.nl.

• Wil je adverteren in deze nieuwsbrief? Ook dan hoor ik graag van je.

• Volg mij via Bluesky of Twitter.

[ Intro ]

De Basiself is terug – een behapbare verzameling voetbalinspiratie bestaande uit lees-, luister- en kijktips plus een visueel spuit elfje. Verhalen die raken, soms ongemakkelijk, soms opwindend, maar altijd met een voet in de wereld en een andere op het veld.

Deze maand kijken we naar hoe een clubstrijd in Israël symbool staat voor de polarisatie van een natie, ontdekken we hoe mode en voetbal steeds vaker dezelfde taal spreken, en luisteren we naar de rauwe romantiek van Schots clubleven.

Er is ook ruimte voor reflectie: van de nostalgie van een uitverkochte Arena vol legends tot de donkere kant van het spel, waar dromen eindigen in bedrog. Want voetbal is nooit alleen maar een spelletje – het is een spiegel op de wereld an sich.

[ 1. Politieke straatvechters in Israëlische voetbal ]

Een aangrijpend feature-artikel over Beitar Jerusalem, over de voetbalrivaliteit tussen een idealistische club die eigendom is van fans en de racistische hooligans van een grootmacht. Een eeuwige strijd die de de voortdurende mars van Israël richting extreemrechts weerspiegelt. Zeker na de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax - Maccabi Tel Aviv en de politieke en maatschappelijke nasleep een bijzonder relevant stuk.

De ‘editor's note’ aan het begin van het artikel zet gelijk de toon:

On Sept. 1, 2024, Israel announced that Hersh Goldberg-Polin and five other hostages had been found dead in Gaza. All six had reportedly been shot shortly before Israeli troops reached the tunnel where they were being held; Goldberg-Polin was scheduled to be among the first hostages released as part of a stalled cease-fire deal.

Een must-read, ook al is het bijna een jaar oud.

[ 2. Nutmeg ]

Bij Nutmeg maken ze briljante voetbalverhalen, in Schotland. De nieuwsbrief geschreven door insanely getalenteerde schrijvers duikt in intrigerende verhalen binnen het Schotse voetbal – inclusief zogenoemde cold cases –, deelt wedstrijdverslagen die deels play-by-play, deels reisverslag en deels sociaal experiment zijn, en – mijn favoriete onderdeel – en maakt iedere week de podcast My Sporting Hero, waarin voetballers van vroeger en nu praten over de sporters wiens posters hun slaapkamermuur sierden toen ze kind waren.

In de nieuwsbrief van 22 november vertelt Sarah Crilly – de huidige academy manager van Glasgow City – haar verhaal. Als voetbalster droeg ze het oranje en zwart van Glasgow en vertegenwoordigde ze Schotland vijf keer. En vooral dat laatste is bijzonder. Want zij maakte voor het Schotse nationale elftal een van de meest buitengewone internationale debuten aller tijden.

‘I went along to support Scotland. I ended up making my debut’

[ 3. Michel Doodeman ]

De onvolprezen schrijver van De Koning van de Nacht, Doorspelen en talloze fenomenale artikelen voor onder meer Hard Gras en De Staantribune, en co-host van de leukste integrale televisie-podcast die ooit heeft bestaan en bestaat, zet – in zijn eigen woorden – zelden iets op Substack. Maar gelukkig wilde hij heel graag het verhaal van het oudste spitsenduo ter wereld vertellen: Roque Santa Cruz (43) en Óscar Cardozo (41) die nog altijd samen voetballen in Paraguay. Hij schreef er daarom een stuk over. Lucky us.

[ 4. The Beautiful Game ]

Onrust en tragedie, volharding en triomf. De scheidingslijn tussenbeide is flinterdun. The Beautiful Game is een feelgoodfilm die dat grijze gebied belicht, inkleurt, en romantiseert. De film vertelt het verhaal van een groep dak- en thuisloze voetballers die meedoen aan het WK voetbal voor daklozen. Alle sportclichés zitten erin en het Ted Lasso-gehalte is hoog, maar tegelijkertijd is het een oprechte, breekbare en hartverwarmende film die alle emotie van sport belichaamt.

[ 5. Messi Mania ]

In de PRIJSWINNENDE podcast Grof Geld onderzoeken Sam van Raalte – onder meer van De Ondergrond – en Perre van den Brink de macht van geld in de voetbalwereld. Het gaat allang niet meer alleen over winst of verlies op het veld. Voetbal is een verdienmodel geworden, met clubs en spelers als de meest gewilde merken op de markt. In het absolute hoogtepunt van de afleveringen die ze tot nu toe maakten, reizen de heren af naar Miami waar ze zich onderdompelen in de perverse Messi Mania en antwoord zoeken op de vraag: was de komst van Messi naar Inter Miami eigenlijk wel een goed idee? Alle afleveringen zijn een aanrader, maar deze in het bijzonder.

[ 6. Arsenal op de catwalk ]

Als je van de zomer het EK voetbal hebt gevolgd, is de kans groot dat je in het publiek de ontwerpen van Antonia Bronze hebt kunnen ontwaren. Zo liep onder Tolami Benson – de vriendin van Bukayo Saka – rond in een custom-made jas van haar hand. De ontwerper combineert custom fashion met een liefde voor Arsenal, en het balletje ging pas echt rollen nadat Yasmin Bergkamp – ja, de dochter van – haar vroeg een kledingstuk te rollen.

En niet alleen Bronze gebruikt de Londense club in haar ontwerpen. Arsenal is het afgelopen jaar het lievelingetje, misschien wel de muse, geworden van de modewereld. Ook bij haute couture fashion shows komen we Arsenal tegen, en dankzij community-based samenwerkingen en een oogst aan mode-geëngageerd talent is de club niet meer weg te denken van de catwalk.

[ 7. Voetbalnostalgie ]

Oud-spelers van Ajax en Real Madrid speelden deze maand tegen elkaar in een uitverkochte Arena. Van Paco Pavón en Iker Casillas tot Jari Litmanen en Clarence Seedorf die van twee walletjes at: alle zogenoemde ‘legends’ waren aanwezig. En het mediateam van Ajax zou het mediateam van Ajax niet zijn, zonder een indrukwekkende aftermovie.

Ook geschikt voor mensen die een hekel hebben aan Ajax, aan Real Madrid of aan zowel Ajax als Real Madrid. Bekende gezichten en pure voetbalnostalgie. Daar houden we allemaal wel van, toch?

[ 8. Oplichting ]

Jonge spelers met hoop op roem die worden opgelicht door nepagenten die proefperiodes aanbieden, maar het geld aannemen en ervandoor gaan. It's a tale as old as time. Verschillende spelers die zijn opgelicht delen hun verhaal, in de hoop dat hun ervaring als een waarschuwing voor anderen kan gelden.

[ 9. Voetballer / cocaïnebaron ]

Sebastián Marset was een middelmatige speler, met de vaardigheden van iemand die op de middelbare school piekte. Hij was uit het niets bij Deportivo Capiatá terechtgekomen, een hardwerkende professionele voetbalploeg. Hij reed in een Lamborghini waarmee hij over de grindparkeerplaats raasde. Hij had een hoekige kaak en was knap, bedekt met gouden sieraden, Rolexen en sierlijke tatoeages die over zijn rechterarm liepen. Hij was een showpony, geen voetballer.

Maar toen de coach van Capiatá, Jorge Nuñez, hem op de bank hield, omsingelden de spelers hem en eisten ze dat Marset zou spelen. Zo begint de tweedelige serie over Sebastián Marset, de cocaïnebaron die zich als profvoetballer verborg. Bereid je voor op een rollercoaster.

‘His ascent was lightning fast — by age 28, according to a Paraguayan criminal indictment, Marset was moving cocaine and suitcases of cash across South America in a fleet of private jets. By 31, he had made more than $1 billion, authorities estimate. […]

He killed his enemies with no remorse, soliciting advice on how to disappear their bodies, according to his text messages, which were obtained and aggregated by the Paraguayan attorney general’s office.

Marset took breaks to play professional soccer. […] He paid $10,000 in cash to wear the No. 10 jersey, worn by Pelé, Maradona and Messi. When he shoved opposing players to the ground, referees failed to blow their whistles. Marset flashed a thousand-watt smile.’

[ 10. Regenboog ]

Half conservatief en homofoob Twitter-land was weer over de zeik door de baby-aankondiging van Sam Kerr en Kristie Mewis. Gelukkig is Twitter niet representatief voor de samenleving, al zou ik een idioot zijn door te doen alsof in de ‘echte wereld’ een groot deel van de voetbalachterban niet ook, naja, conservatief en homofoob is. Dus speciaal voor de gelegenheid dit artikel van maart dit jaar in de herhaling: ‘Hoe de Women’s Super League het hoogtepunt van de Britse lesbische cultuur werd.’ Deal with it.

[ Steun mij ]

Doorkronkelen is een gratis nieuwsbrief die in stand wordt gehouden door lezers. Je kunt mij helpen door deze editie een like te geven. Zie het hartje onderaan. Dat helpt in het algoritme.

En als je het kunt missen, hoop ik dat je betalend abonnee wil worden. Voor € 5,- per maand help je me om Doorkronkelen – waar ik verder niet aan verdien – voort te zetten. Je kunt ook eenmalig doneren!

[ Spuit elfje ]

Ik sluit af met dit beeld van anderhalve week geleden, tijdens de American Football-wedstrijd tussen de Pittsburgh Steelers en de Cleveland Browns. Of je nou van NFL houdt of niet, dit is toch machtig mooi?

We hebben bewogen weken achter de rug, op politiek, maatschappelijk, voetballend én meteorologisch gebied (het sneeuwde deze week zowaar). En op dat soort momenten, in tijden van chaos en onzekerheid, heb ik altijd een instinctieve drang om terug te kijken. In bewogen tijden is de geschiedenis als een oude voetbaltrainer: soms knorrig en streng, maar meestal met een onverwacht rake wijsheid.

Net als een slecht georganiseerde verdediging die leert van een vernederende 5-0 nederlaag, kunnen wij ook lessen trekken uit het verleden. Kijk naar de geschiedenis als een kampioenswedstrijd vol fouten, comebacks en onverwachte helden. En ja, soms is het gewoon een schwalbe – maar zelfs daar leer je wat van. Want wie het verleden snapt, staat sterker in de wedstrijd van vandaag. En wie weet, misschien scoor je dan ook in de blessuretijd.

Het is alsof we met z’n allen in een eindeloze herhaling van een slechte derby zitten: dezelfde fouten, dezelfde frustraties, maar niemand die even roept: ‘Misschien moeten we het dit keer anders aanpakken?’ De geschiedenis lijkt zich steeds weer voor ons uit te spelen, te herhalen, als een aanvaller die keer op keer door een slecht georganiseerde verdediging loopt.

We blijven schoppen tegen dezelfde problemen, maar zonder te kijken naar de tactieken die ons eerder fataal werden. Het is alsof we denken dat de bal vanzelf de goede kant op stuitert, terwijl de geschiedenis keer op keer laat zien dat je zonder plan nergens komt. Misschien is dat wel het grootste risico van deze tijd: we lijken de lessen van gisteren te vergeten, in de hoop dat morgen ons vanzelf beter gezind is. Maar zoals iedereen weet: hoop zonder actie wint geen wedstrijden.

Nu wil ik met het verhaal hieronder absoluut niet zeggen dat we de ruiten van de burgemeester of het Witte Huis of het Binnenhof kort en klein moeten slaan. Het is vooral een mooi stukje stadsgeschiedenis. En misschien kunnen we er wel iets van leren.

[ Subject ]

Brood en spelen, zo schreef de Romeinse schrijver Juvenalis in de eerste eeuw na Christus, is het enige dat het volk nodig heeft om tevreden te zijn1. Als voetballiefhebbers weten we daar natuurlijk alles van. Maar waar wij het gedachtegoed van Juvenalis bijna belichamen, had het Amsterdamse stadsbestuur dat op 11 september 1876 nog niet helemaal in de smiezen. Er werd namelijk besloten de jaarlijkse stadskermis te verbieden. Tot grote ergernis van het volk, met een oproer als gevolg.

Kermis is van alle tijden. Van oorsprong een jaarmarkt, ter gelegenheid van een feestdag van de parochiekerk van een plaats, groeide de kermis door de jaren heen uit tot een waar volksfeest dat weinig meer te maken had met de kerk. Vaak ging de kermis ook gepaard met andere evenementen, zoals vleiskeuren, waar lokale slagers bezoekers vlees lieten proeven, maar ook jongens en meisjes elkaar ontmoetten om daarna gezamenlijk kermis te houden. Dat had overigens weinig te maken met het vieren van kermis zelf. Kermis houden was namelijk codetaal voor vrijen. Héél kerkelijk.

Ook Amsterdam bleef niet achter in de kermistraditie. De oude jaarmarkt groeide in de 18e eeuw uit tot een ware stadskermis die zich niet beperkte tot één plek. In september was het feest in de hele stad, en stonden er overal tenten met activiteiten, podia met optredens, stands met koopwaar en bezienswaardigheden, en kraampjes met lekkernijen zoals zuur, warme eieren, haringkoppen met raasdonders2 en flensjes met appel. Bewoners keken maandenlang reikhalzend uit naar de kermis. Ze spaarden het hele jaar, zodat ze in september los konden gaan en de teugels flink konden laten vieren. Ze feestten 3 weken lang, dronken 3 weken lang, en vochten vaak ook 3 weken lang.

Zondigen op de Botermarkt

De Botermarkt, het huidige Rembrandtplein, was het middelpunt van alle festiviteiten. Daar waren onder meer koorddansers, goochelaars, augurkenverkopers, notenverkopers en gokkramen te vinden waar het volk zich mee kon vermaken. Maar er liepen ook gauwdieven, beurzeligters, pypenstelders en oproerstigters rond die ruzie zochten en niet te beroerd waren om bezoekers van de kermis hun bij elkaar gespaarde kermisgeld afhandig te maken voor ze het konden uitgeven.

Een Fransman beschreef de Amsterdamse kermis als zonderling:

‘Maar niets zonderlinger, dan dat de vrijerlooze dienstmeiden kermisvrijers voor geld huurden, en dat de huurprijs verschilde naar 't voorkomen en de uitrusting dier knapen.’

Verlichte prostitutie, daar was de kermis niet vreemd van. Zelfs getrouwde mannen boden hun diensten aan als zogenoemde kermisvrijers. En hun echtgenotes gingen daarmee akkoord, zolang ze ook meedeelden in de opbrengsten. Er waren orgies en er werden scheve schaatsen gereden. Het was een ongetemde bedoening en de kerkgenootschappen en gegoede burgerij in de stad gruwelden ervan.

Toch was de kermis niet slechts een miniatuur Sodom en Gomorra. Bezoekers konden er doen wat ze leuk vonden. En dat was niet alleen zondigen, vrijen en bakkeleien. Er was brood, ja, maar vooral ook spelen. Zo waren er verschillende spellen te spelen op de Botermarkt, en was er een kegelbaan en ook verschillende schietkramen voor jongeren. Kijkkasten voor de kleintjes, liedjeszangers voor iedereen, en allerlei exotische taferelen, zoals dwergen en een vrouw met een baard.

Aanval op de volkscultuur

Amsterdam was na de Bataafse Revolutie – nadat de kermis eerst tijdelijk was opgeschort vanwege de spanningen tussen de patriotten en oranjegezinden – de eerste stad die de stadskermis weer liet doorgaan, waarna andere steden dit voorbeeld volgden tot groot enthousiasme van het gepeupel. Toch gingen er toen al stemmen op om het volksvertier, het ‘bacchanalia’, te verbieden. Het goddeloze karakter van de kermis was een doorn in het oog van de kerk en het stadsbestuur. Na jaren van pruttelende onvrede, besloot de gemeenteraad te stemmen. In 1871 werd met 24 stemmen voor en 3 stemmen tegen besloten dat de kermis van 1872 tot 1875 slechts 1 in plaats van 3 weken mocht duren. Buurtkermissen bleven toegestaan, maar voor de stadskermis ging in 1876 de stekker er helemaal uit, vanwege zorgen over openbare orde, drankmisbruik en de zogenoemde ‘morele schade’ die het feest zou veroorzaken. Geef het volk brood en spelen en je houdt ze tevreden, zo betoogde Juvenalis. Maar neem een van de twee weg en de pleuris breekt uit.

De Amsterdamse bevolking zag het afschaffen van de kermis als een aanval op hun volkscultuur. En dat pikten ze niet. De rijken hadden al het hele jaar kermis. Wie waren zij om de lagere klassen hun vertier af te nemen? Vooral burgemeester Den Tex moest het ontgelden. Er werden briefjes verspreid en affiches op pilaren en muren geplakt, waarmee Amsterdammers werden opgeroepen zich te verzetten tegen de afschaffing.

In stegen en smalle straten werd gescandeerd – eerst zachtjes gefluisterd door de kindjes in de Jordaan, maar naarmate september dichterbij kwam steeds luider door jong en oud, man en vrouw:

Kermis moet er wezen,
Kermis moet er zijn,
Anders mag de Burgemeester vreezen,
En Thorbecke van het plein
Godverdomme Kermis moet er wezen, Kermis moet er zijn,
Anders slaan wij bij den Burgemeester de ruiten kort en klein

Opstand broeide in de stad en er was maar één vonk nodig om de boel te doen ontploffen. Den Tex zag de bui al hangen. Hij liet de planning van de politie aanpassen en riep de hulp van het leger in. Vlak voor de kermis eigenlijk zou moeten beginnen, kwamen 200 extra infanteristen naar de kazerne in Amsterdam en werden er ook 100 huzaren gelegerd in de stad, waarvan 40 in het Paleis op de Dam.

Het oproer

Op 11 september 1876 was het zover. Op de Botermarkt verzamelden twee groepen van 300 tot 500 man zich, en ook in de Jodenhoek waarde een groep rond. Zo’n 300 opstandelingen bewapend met stokken trokken naar het huis van de burgemeester aan de Herengracht. Toen daar niet open werd gedaan, sloegen zij alle ruiten van het huis in, zoals beloofd in het protestvers. Maar dat leste de opstandige dorst van de oproerkraaiers niet. Den Tex was niet aanwezig, en dus richtten ze hun woede op de andere ruiten en huizen in de binnenstad.

De meute hield huis en trok door de Kalverstraat, over het Rokin, door de Raadhuisstraat en langs de grachten, een spoor van vernieling achterlatend. Ingeslagen ramen, gesneuvelde winkelpuien, gesloopte lantaarnpalen en opengebroken straten. De onrust en sloopdrang hield 5 dagen lang aan, en er waren enorme vechtpartijen tussen de Amsterdamse arbeidersbevolking en het leger en de politie. De opstandelingen werden hardhandig neergeslagen, overdreven hardhandig zelfs met sabels, bajonetten en geweren. Tientallen raakten gewond, en honderden werden gearresteerd. De kermisoproer was niet meer.

‘Volksverneuker’

De vijfdaagse opstand kreeg nog een klein staartje. Nederlandse socialisten spraken namelijk schande van het optreden van het politie en het leger. Klaas Ris, een van de voorlopers van de Amsterdamse socialistische beweging, tekende prostest aan en wilde een gerechtelijk onderzoek. Dat kwam er uiteindelijk. In totaal werden 129 getuigen gehoord, waarna duidelijk werd dat het handelen van politie en leger in veel gevallen niet gerechtvaardigd was. De betrokkenen werden niet bestraft en van de oproer werd vrij weinig geleerd. Toen Ris in 1877 in het Paleis op de Dam eiste dat de ‘volksverneuker’ Den Tex zou worden ontslagen, liet de koning hem verwijderen uit het paleis.

[ Steun mij ]

Doorkronkelen is een gratis nieuwsbrief die in stand wordt gehouden door lezers. Je kunt mij helpen door deze editie een like te geven. Zie het hartje onderaan. Dat helpt in het algoritme.

En als je het kunt missen, hoop ik dat je betalend abonnee wil worden. Voor € 5,- per maand help je me om Doorkronkelen – waar ik verder niet aan verdien – voort te zetten. Je kunt ook eenmalig doneren!

[ Wat heb je verder gemist? ]

Op 1 november verscheen op Netflix de documentaire It's All Over: The Kiss That Changed Spanish Football over de kus van de voorzitter van de Spaanse voetbalbond Luis Rubiales, vol op de mond van voetbalster Jennifer Hermos. Het was een smet op de overwinning van het Spaanse elftal, die gekroond waren tot wereldkampioen voetbal, een die de wereld overging en de discussie en dialoog over misstanden in het vrouwenvoetbal weer aanwakkerde en prominent tentoonstelde. Deze week werd ook bekend dat Hermoso niet tot de selectie van het elftal behoort. We gaan werken aan team spirit, zei de nieuwe trainer Montse Tomé. ‘We need to adjust certain things.’ Maar Hermoso was op haar eigen sociale media duidelijk: ‘Don’t sell your soul to the devil.’ Tome steunde Rubiales, net als het overgrote deel van de Spaanse voetbalbond, en applaudisseerde voor hem toen hij weigerde ontslag te nemen. Het niet oproepen van Hermoso lijkt een duidelijke waarschuwing naar de rest van het team. Ook Misa Rodriguez en Irene Paredes werden gepasseerd.

Nu het jaar van Oranje erop zit, is het tijd om de nationale voetbal-balans op te maken. De Volkskrant deed dat onder meer door een overzicht van 2024: van de spannendste wedstrijd tot de mooiste goal.

Over iets meer dan een jaar wordt in Marokko van 21 december 2025 tot en met 18 januari 2026 de Afrika Cup gespeeld. En dat belooft nu al vuurwerk. Grootmacht Ghana wist zich niet te kwalificeren voor het toernooi en ook Kaapverdië dat eerder dit jaar de harten van menig voetballiefhebber wist te winnen is er de volgende editie niet bij.

De shirtsponsor van Leicester City, BC Game, is failliet. Het nieuws werd gebroken door niemand minder dan onze eigen Jimmy Driessen en het is een hallucinant verhaal. Leicester City daarentegen is schijnbaar vol vertrouwen dat ondanks het faillissement de shirtdeal niet in gevaar komt. Overigens ontkent BC Game het faillisement. To be continued. Ik heb toevallig vorige maand een Vardy-shirt voor Sam gekocht, omdat die fan van de beste man is, waarop in blokletters ‘BC Game’ prijkt, dus ben benieuwd of dit een collector's item wordt of net zoveel waard is als wc-papier pre-corona.

Manchester City heeft weer een documentaire gemaakt: Together: 4-In-A-Row. De docu neemt je mee achter de schermen van het ‘historische seizoen 2023/24’, waarin City voor de vierde keer op rij de Premier League-titel won. Voor (minimaal) 5 pond kun je 'm kijken op de officiële kanalen van de club. Haaland maakt er flink reclame voor op zijn eigen socials. Erling is sowieso lekker bezig. Z'n Bama Gruppen-sponsordeal leeft namelijk nog en dat levert dit heerlijke plaatje op met de Bendit bananen.

• Doorkronkelen is een nieuwsbrief van mij, Danielle Kliwon.

• Vraag/tip/foutje gezien? Laat het weten via danielle@kliwonder.nl.

• Wil je adverteren in deze nieuwsbrief? Ook dan hoor ik graag van je.

• Volg mij via Bluesky of Twitter.

Mind game.

The sun had been down for hours, but the heat lingered, sizzling beneath the feet of the Nigerian national team. They had been forced into an emergency landing – unexpected, without warning. The pilot couldn’t give a clear reason. Their clearance to land in the capital had been revoked, and now this airfield in the Libyan desert, stretched out like a desolate battlefield, was their only option. The gates were locked, the crew had vanished, and the night pressed in around them, suffocating, like a trap tightening with each passing moment.

At the edge of the rusted control tower, captain William Troost-Ekong stood, his eyes fixed on the empty horizon. Nothing. No planes. No buses. No help. Only the dry wind, whipping past his shirt, carrying with it a growing sense of abandonment, and the crunch of sand under his shoes. The desert swallowed any thought of escape, the silent terminal more inviting than the still, unwelcoming wasteland beyond.

‘They're keeping us here on purpose,’ Troost-Ekong muttered. No food. No water. No contact with the outside world. The hours ticked by, and with each passing minute, the inescapable truth set in: this wasn’t a simple delay. This wasn’t a mistake. This was intentional.

Victor Boniface kicked at the dust in frustration, his breath quick and ragged. ‘No food, no sleep. How long do they think we can take this?’ Thirteen hours, and the clock continued to tick, like sand falling through an endless hourglass.

No one responded. The players sat scattered in small groups across the empty terminal, their faces tight with exhaustion and hunger. The sun had drained their bodies, but it was the night that had awakened something else. Something they couldn’t name. The abandoned hangars loomed over them like silent sentinels – soulless, yet somehow watchful. As if the darkness had eyes, hidden within the shadows of the hangars, tracking their every move.

The exhaustion began to play tricks on their minds. At first, they saw only fleeting shapes – shadows flickering at the edges of their vision, barely perceptible. But as the hours dragged on, those shadows, those shapes, became clearer. Figures moved just beyond their sight, flickering in and out of existence. And always, that unshakable feeling remained – they were being watched. Followed. Not alone.

‘They didn’t just abandon us here,’ Calvin Bassey whispered, as if speaking too loudly would upset some invisible balance. ‘They want us to give up. They want to break us.’

Troost-Ekong glanced at the old, dilapidated bus parked just outside the gates – a wreck that looked like it hadn’t run in years. When that bus had arrived earlier in the day, no one had wanted to board. Something about it felt wrong, like a trap, something you couldn’t escape from once you stepped inside. But now, after hours without help, the bus started to seem like their only option. A way out. A trade for their surrender.

The night grew colder, and the air seemed to cut through the desert like a mocking voice. And with that chill came something else – a sound. At first, it was barely audible, just a faint echo of footsteps – or maybe it was only the wind? But it grew clearer, sharper. A steady rhythm, like the pounding of feet on a football pitch.

The team froze, listening.

In the distance, they saw movement. Not vehicles. Not people – at least, not people they could recognise. Shapes, moving in unison, like players running drills. Silhouettes of men, vague and distorted, their movements flickering, like images from an old dream—not real, but undeniably present. No faces, no voices – only that bone-chilling rhythm of footsteps, growing closer.

Troost-Ekong’s breath caught in his throat. ‘We need to get out of here,’ he said, his voice tight. ‘Now.’

But where? The gates were locked, and beyond the airfield lay nothing but endless desert. And yet, the figures were drawing closer, their footsteps blending into the night, filling the air with the sound of a game long forgotten, played by players who had never left.

Boniface glanced back at the empty field behind them. ‘Do you hear that?’ he whispered, his eyes were wide. ‘It’s like they’re playing... but there’s no one there.’

‘They’re playing,’ Troost-Ekong said, his eyes fixed on the shadows. ‘But this is not a game for us.’

No one answered him, but they all felt it – that dark, unrelenting force pulling them in. The shadows reached the edge of the field now, silent but present, their forms flickering in and out of existence. The players instinctively backed away, knowing that whatever game was being played, they wouldn’t be winning it.

‘I just want to go home,’ Boniface muttered, more to himself than anyone else.

But ‘home’ felt further away than ever. There was no escaping this game. The desert had swallowed them whole, and its shadows hungered for more. As the first light of dawn began to creep over the horizon, the figures receded, retreating into the depths of the airfield. But the Nigerians knew – they weren’t truly gone. They hadn’t disappeared. They were waiting. Waiting for the chance to start their game again.

A mind game Nigeria could never win.

Nederlandse vertaling:

Gedachtespel.

De zon was al uren onder, maar de hitte leek in de grond te blijven hangen, zinderend onder de voeten van de Nigeriaanse nationale ploeg. Ze hadden een noodlanding moeten maken, onverwacht en onaangekondigd, de piloot kon niet goed uitleggen waarom. Hun toestemming te landen in de hoofdstad was ingetrokken, dit vliegveld in de Libische woestijn, uitgestrekt als een verlaten slagveld, het enige alternatief. De poorten waren op slot, de bemanning uit het oog verloren en verdwenen, en de nacht leek zich om hen heen te sluiten, verstikkend, als een val die steeds strakker werd aangetrokken.

Aan de rand van de verroeste verkeerstoren stond aanvoerder William Troost-Ekong, zijn blik strak gericht op de lege horizon. Niets. Geen vliegtuigen. Geen bussen. Geen hulp. Alleen de droge wind, die langs zijn shirt joeg en een groeiend gevoel van verlatenheid met zich meebracht, en het gekraak van het zand onder zijn schoenen. De woestijn verzwolg elke gedachte om weg te komen, de stille vertrekhal aanlokkelijker dan de zwijgende woestenij.

‘Ze houden ons hier expres vast,’ mompelde Troost-Ekong. Geen eten. Geen water. Geen contact met de buitenwereld. De uren tikten weg en met elke minuut groeide het onontkoombare besef: dit was geen simpele vertraging, geen vergissing. Dit was opzet.

Victor Boniface trapte gefrustreerd tegen het stof. Zijn ademhaling was onrustig, vol frustratie. ‘Geen eten, geen slaap. Hoe lang denken ze dat we dit volhouden?’ Dertien uur en de klok tikte door, als zand door een oneindige loper.

Niemand reageerde. De spelers zaten in stilte in kleine groepjes verspreid door de open vertrekhal, hun gezichten strak van vermoeidheid en honger. De zon had hun lichamen uitgeput, maar het was de nacht die iets anders in hen losmaakte. Iets dat ze niet konden benoemen. De verlaten hangaars torenden als stille wachters over hen heen, zielloos maar toch waakzaam. Alsof de duisternis ogen had, die op hen gericht waren, verborgen in de schaduwen van de loodsen.

De uitputting speelde hen parten. In het begin waren het slechts vage vormen die ze zagen – schaduwen die flitsten in hun ooghoeken, die vormen aan leken te nemen die er niet echt waren. Maar naarmate de uren verstreken, werden die schaduwen, die vormen, duidelijker. Figuren bewogen net buiten hun gezichtsveld, flikkerend in en uit het niets. En steeds was daar dat onverklaarbare, aanhoudende gevoel dat ze werden bekeken. Gevolgd. Niet alleen.

‘Ze hebben ons hier niet zomaar achtergelaten,’ fluisterde Calvin Bassey, alsof te hard praten een onzichtbaar evenwicht zou verstoren. ‘Ze willen dat we opgeven. Ze willen dat we breken.’

Troost-Ekong wierp een blik op de oude, krakkemikkige bus die net buiten de poort geparkeerd stond, een wrak dat eruitzag alsof het al jaren niet meer had gereden. Toen de bus eerder op de dag arriveerde, had niemand willen instappen. Iets aan die bus was fout, voelde niet goed, als iets dat je niet meer zou kunnen verlaten eenmaal binnen. Maar nu, na uren zonder hulp, begon de bus als hun enige optie te voelen. Een weg eruit. Een ruil voor hun overgave.

De nacht werd kouder, en de wind leek als een spottende stem door de woestijn te snijden. En met die kou kwam iets anders – een geluid. In het begin was het nauwelijks te horen. Het zachte echoën van voetstappen, of misschien was het gewoon de wind? Maar het werd steeds duidelijker. Een vast ritme, bijna als het gestamp van voeten op een voetbalveld.

De ploeg verstijfde, luisterend.

In de verte zagen ze beweging. Geen voertuigen of mensen – althans, geen mensen die ze konden herkennen. Schimmen, synchroon bewegend, als spelers die drills uitvoerden. Silhouetten van mannen, vaag en vervormd, hun bewegingen flikkerend, als beelden uit een oude droom, niet echt maar toch aanwezig. Geen gezichten, geen stemmen – alleen dat huiveringwekkende ritme van voetstappen, steeds dichterbij.

Troost-Ekong's adem stokte. ‘We moeten weg,’ zei hij, zijn stem gespannen. ‘Nu.’

Maar waarheen? De poorten waren op slot, en voorbij het vliegveld lag niets anders dan eindeloze woestijn. En toch, de schimmen kwamen dichterbij, hun voetstappen mengden zich met de nacht, vulden de lucht met het geluid van een wedstrijd die allang vergeten was, gespeeld door spelers die nooit waren weggegaan.

Boniface wierp een blik op het lege veld achter hen. ‘Hoor je dat?’ fluisterde hij, zijn ogen wijd open, angst. ‘Het is alsof ze spelen… maar er is niemand.’

‘Ze spelen,’ zei Troost-Ekong, zijn ogen strak gericht op de schaduwen. ‘Maar dit is geen spel voor ons.’

Niemand antwoordde hem, maar ze voelden het allemaal – de duistere, onverbiddelijke kracht die hen naar binnen trok. De schimmen bereikten de rand van het veld, zwijgend maar aanwezig, hun vormen flikkerend in en uit het bestaan. De spelers deinsden instinctief terug, wetend dat welk spel er ook gespeeld werd, zij het niet zouden winnen.

‘Ik wil gewoon naar huis,’ mompelde Boniface, meer tegen zichzelf dan tegen de rest.

Maar 'thuis' voelde verder weg dan ooit. Er was geen ontsnappen aan dit spel. De woestijn had hen volledig opgeslokt, en haar schaduwen hongerden naar meer. De schimmen bereikten nu de rand van het veld, zwijgend, maar onmiskenbaar aanwezig. Ze leken niet meer flikkerend, maar solide, als spelers die aan de zijlijn stonden te wachten. De Nigeriaanse spelers deinsden instinctief achteruit, hun harten wild kloppend. Dit was geen wedstrijd die ze konden winnen. Niet hier.

Toen het eerste licht van de dageraad over de horizon begon te kruipen, verdwenen de schimmen, terugtrekkend in de diepte van het vliegveld. Maar de Nigerianen wisten—ze waren niet echt weg. Ze waren niet verdwenen. Ze wachtten. Wachtend tot ze hun spel opnieuw konden beginnen. Een gedachtespel dat Nigeria nooit kon winnen.

Doorkronkelen is een gratis nieuwsbrief die in stand wordt gehouden door lezers. Vind je dit artikel leuk? Overweeg dan een eenmalige donatie of een betaald abonnement. En volg me op Twitter voor kronkels die de nieuwsbrief niet halen.

Subscribe now

Verder lezen:

• Ron Jans Wing Play Tactics Fuel FC Utrecht’s Unstoppable 2024/25 Eredivisie Start

FC Utrecht have been a revelation this season in the Dutch Eredivisie. After seven rounds, the club sits in second place in the standings, with six wins and a draw and are so far off to one of the best starts in the club’s 54-year history.

This tactical analysis will examine closely the keys to the club’s early-season success under experienced head coach Ron Jans and how everything has come about for the club.

• Next Generation 2024: 60 of the best young talents in world football

From Franco Mastantuono to Estêvão, we select some of the most talented players born in 2007.

• Suspicions and unknowns surrounding Kylian Mbappé after the opening of the investigation for rape in Sweden

While Swedish media outlets claim that Kylian Mbappé's name appears in a rape complaint filed by a woman, the player, who says he is ‘serene’ in the storm, ‘has absolutely nothing to reproach himself for’ according to his lawyer.