[ Intro ]
Murw geslagen door PEC Zwolle - Ajax. De rest van deze zondag negeer ik voetbal.
[ Subject ]
In 1959 deden dertien Amerikaanse vrouwen mee aan een niet-officieel ruimtevaartprogramma georganiseerd door William Randolph Lovelace II. De vrouwen waren geselecteerd op hun ervaring als piloot, en ondergingen dezelfde fysieke en psychologische testen als hun mannelijke tegenhangers, de Mercury 7 astronauten. Ruimtevaart was in die periode een exclusief mannelijk domein. Ondanks hun indrukwekkende prestaties – zo slaagde bijvoorbeeld Jerrie Cobb voor alle oefeningen en behoorde ze tot de beste twee procent van alle kandidaten – werden de vrouwen niet toegelaten tot het astronautenprogramma, en gingen ze nooit de ruimte in. Maar hun nagedachtenis leefde voort. In 2023 werd er een nieuwe Mercury/13 opgericht. Ditmaal niet binnen de ruimtevaart, maar het voetbal.
Vrouwenvoetbal bevond zich lange tijd in een vergelijkbare positie als de Mercury 13 astronauten. Zichtbaar, getest en bewezen, maar structureel genegeerd. Dat het spel op niveau was, stond buiten kijf. Dat het publiek er was, steeds vaker ook. Wat ontbrak was niet kwaliteit, maar legitimiteit. Vrouwelijke voetballers hadden geen toegang tot dezelfde middelen, geen vanzelfsprekende plek binnen de bestaande hiërarchie. Ze mochten meedoen, zolang het niet echt telde. Zo weigerde Fifa decennialang het eerste wereldkampioenshap vrouwenvoetbal van 1971 te erkennen, en wordt het WK van 1991 in China nog steeds officieel betiteld als het allereerste. De Verenigde Staten als eerste wereldkampioen, de winst van de Denen in ’71 uitgewist.
In dat vacuüm dook in 2023 Mercury/13 op, een investeringscollectief dat de naam bewust ontleende aan het vergeten ruimtevaartprogramma. Onder leiding van entrepeneur Victoire Cogevina Reynal profileert het collectief zich expliciet als project voor vrouwenvoetbal, met kapitaal uit de Verenigde Staten en een internationale blik. Het doel? 100 miljoen dollar investeren in vrouwenvoetbalclubs. Dat doet Mercury/13 onder meer door meerderheidsbelangen te verwerven in professionele vrouwenvoetbalteams in Europa en Latijns-Amerika. En Cogevina Reynal staat er niet alleen voor. In het bestuur van Mercury/13 zitten ex-voetballers, oud-Fifa-bestuurders en investeerders, waaronder voormalig Fifa-hoofd innovatie Luis Vicente, en oud-Chelsea-spits Eniola Aluko.
Serie A-club SSD FC Como Women werd in maart 2024 overgenomen, en afgelopen september verkreeg Mercury/13 een meerderheidsbelang in Bristol City W.F.C. Cogevina Reynal fungeerde daarbij niet als boegbeeld in de klassieke zin. Ze is geen ex-speelster of icoon van het vrouwenvoetbal, maar ondernemer, met affiniteit en passie voor het spel, maar bovenal een zakelijke blik. Haar moeder Shalimar Simone Reynal was naast hobbypiloot en autocoureur ook FIFA-agent. Zij gaf niet alleen de liefde voor maar ook de zakelijke blik op voetbal door aan haar dochter. Simone Reynal bewoog zich als Fifa-agent door een mannenbolwerk dat nauwelijks ruimte liet voor vrouwen, een positie waar ze zelf ruimte voor maakte en die alleen kon bestaan door competentie, doorzettingsvermogen en een zekere ongevoeligheid voor weerstand.
Precies die combinatie van eigenschappen zorgde ervoor dat Cogevina Reynal later Mercury/13 oprichtte, en eigenaar werd van de vrouwenvoetbalclub FC Como Women. Ze belichaamt een generatie bestuurders die niet voortkomt uit het veld, maar uit netwerken, kapitaal en kosmopolitisme. Het vrouwenvoetbal heeft de fase van pioniersromantiek verlaten en is terechtgekomen in een stadium waarin macht opnieuw wordt verdeeld. Daar wilde zij deel van uitmaken. En aan bijdragen.
Dat het eerste project van Mercury/13 zich in Como afspeelde, is geen toeval. Como is een plek waar rijkdom manifesteert, waar investeringen zelden impulsief zijn maar vrijwel altijd strategisch. Vrouwenvoetbal past naadloos in dat plaatje. Modern, internationaal, vooruitstrevend en, althans voorlopig, nog zonder de ballast van decennialange machtstructuren zoals we in het moderne voetbal zien. In Como kon iets nieuws worden opgebouwd, zonder de last van geschiedenis, maar ook zonder de bescherming die traditie soms biedt. En FC Como Women was daarvoor bij uitstek geschikt.
De club werd in 1991 opgericht, als onderdeel van Polisportiva Vigor Grandate, een amateurclub (met bijbehorend stadion) die inmiddels qua bekendheid ruim onderdoet voor het team uit diens rib geboren. Waar vrouwenploegen traditioneel functioneren als verlengstuk van een mannenclub, opereert FC Como Women als zelfstandige club binnen het Italiaanse vrouwenvoetbal. In 1997 scheidde het team zich af van PVG en begin 21e eeuw wist de club voor het eerst te promoveren naar de Serie A. De jaren die volgden jojo’de Como tussen het eerste en derde niveau, maar sinds sinds vier jaar is de club weer actief aan de top. Como speelt in de Serie A femminile en beweegt in de middenmoot, wint niet structureel, maar ook niet toevallig, met drie zevende-plek-finishes op rij. Stabiel. Dat maakt de club interessant voor investeerders als Mercury/13, maar ook kwetsbaar. Alles wat er wordt opgebouwd, moet zichzelf legitimeren, sportief en economisch, zonder te kunnen terugvallen op het prestige of de infrastructuur van een mannenafdeling. Vrouwen eerst, niet alleen in woorden maar ook in daden.
Bij Mercury/13 zijn ze ervan overtuigd dat er het seizoen 25/26, meer dan een jaar na de overname, meer dan een zevende plek in zit. Zo was de overwinning op Juventus aan het begin van het seizoen het resultaat van een team dat tactisch georganiseerd is en conditioneel kan aanhaken. Het voetbal dat hier wordt gespeeld is niet idealistisch of experimenteel, maar volwassen.
Rond de club wordt tegelijkertijd een uitgesproken identiteit opgebouwd. Samenwerkingen met mode- en lifestyleplatforms en experimentele projecten zoals AI-gegenereerde kledingcollecties – kun je weer een hele andere discussie over voeren, want waarom AI gebruiken en niet gewoon vrouwelijke ontwerpers, maar goed, dat is m’n persoonlijke pet peeve – zijn onderdeel van een omvattende strategie om het vrouwenvoetbal neer te zetten binnen een bredere culturele context. En dat gaat gepaard met weelde, bijna synoniem voor Como. Zo werd het nieuwe thuisshirt gepresenteerd in het luxueuze Bvlgari Hotel London in Knightsbridge. Zo’n kruisbestuiving is in het mannenvoetbal al decennialang vanzelfsprekend, maar bij vrouwen wordt dat nog te vaak gezien als afleiding.
Aanvaller Alisha Lehmann kent het klappen van de zweep. De Zwitserse voetballer heeft een grote achterban op sociale media (11,8 miljoen volgers op TikTok, 15,9 miljoen op Instagram). Met enige regelmaat wordt haar onder haar foto’s en video’s verweten te veel met randzaken bezig te zijn en te weinig met voetbal. Ze zou te veel make-up te dragen, haar prioriteiten niet op orde hebben, buitenproportioneel exuberant hebben gejuichd toen haar toenmalige club Juventus de Italiaanse titel veroverde, het soort onzinnige verwijten die veel weg hebben van onversneden misogynie en een beperkt wereldbeeld van de veelal mannen die de opmerkingen plaatsen. Vooral tijdens het Europees Kampioenschap vrouwenvoetbal van afgelopen zomer kreeg Lehmann het zwaar te verduren toen ze in eerste instantie niet was opgeroepen voor het Zwitserse nationale elftal. Had ze maar minder ‘thirst traps’ op sociale media moeten plaatsen.
Como Women omarmt die zogenoemde randzaken juist, zoekt ze bewust op, maakt het leven buiten het veld zichtbaar. In augustus maakte Lehmann de overstap van recordkampioen Juventus naar rivaal Como, haar eerste goal scoorde ze gelijk in de voorbereiding, tegen de La Beneamata van Inter, en in september ruilde ze tijdelijk het voetbalveld in voor de catwalk van Prada tijdens de Milano Fashion Week, met Mercury/13-oprichter Cogevina Reynal en teamgenoten Alex Kerr en Ramona Petzelberger aan haar zij.
Ondertussen voetbalt Lehmann overigens alweer in Engeland. Het Como-avontuur was geen lang leven beschoren. Toch doet dat niks af aan het feit dat FC Como Women in die zin als voorbeeld en als proefopstelling functioneert. De club laat zien hoe vrouwenvoetbal eruit kan zien wanneer het niet hoeft mee te lopen in de schaduw van een mannenafdeling, maar ook hoe afhankelijk die zelfstandigheid nog altijd is. De testen zijn doorstaan, de prestaties geleverd. Net als bij de Mercury 13 uit 1959 is het probleem niet bekwaamheid, maar toelating en toegang / Net als bij de Mercury 13 uit 1959 schort het niet aan bekwaamheid, maar aan wie er mag instappen.
Maar zoals het ernaar uit ziet gaat Como Women nergens naartoe. De overname door Cogevina Reynal en Mercury/13 is een verschuiving. Niet langer is de vraag of vrouwenvoetbal levensvatbaar is, maar wie het mag vormgeven, wie er risico’s neemt en wie profiteert van de opbrengsten. Como Women bevindt zich midden in dat experiment.
Doorkronkelen is een nieuwsbrief van mij, Danielle Kliwon.
Vraag/tip/foutje gezien? Laat het weten via danielle@kliwonder.nl.
Wil je dat ik voor jou schrijf? Ik hoor graag van je!
Volg mij via Bluesky.